Oriana Fallaci interviews Makarios in November 1974

Makarios did not leave a memoir or diaries, so this 1974 interview with Italian journalist Oriana Fallaci stands as one of the more revealing published conversations with the archbishop and president. Regrettably, echoing the style of the times, much of the interview and the introduction focuses on trivial matters, and even gossip, an orientation one can only regard as an enormous waste of opportunity. But some of the interview provides useful insights into Makarios= thinking just four months after the coup against him and the Turkish intervention that divided the island.

An Interview with Archbishop Makarios III : November 1974

This 1974 interview with Italian journalist Oriana Fallaci stands as one of the more revealing published conversations with the archbishop and president just four months after the coup against him and the Turkish intervention that divided the island.

At a certain point I said to Makarios, «You remind me of Jane Austin’s advice.» Makarios smiled. «What advice of Jane Austen’s?» «An intelligent woman should never let others know how intelligent she is.» Makarios smiled again. «But I’m not a woman.» «No, but you’re intelligent, so intelligent that you’re doing all you can to keep me from realizing it,» I said. And then his gaze hardened, something in him arched, like the back of a cat preparing itself for combat. I too arched myself, waiting for the blow of his claws, and ready to give it back. The blow didn’t come. With the same rapidity with which he had flared up, he regained his composure and went on with his story. «As I was telling you. I’m lucky. I know already what the newspapers will write when I pass to a better life. Last July I read such nice obituaries about myself. They gave me up for dead, remember? I lie cables to my ambassadors were nice too. The nicest came from Lord Caradon, the last British governor of Cyprus and a great enemy. I met Lord Caradon in London. We got to talking about the old days when we used to quarrel over the British bases on Cyprus. I told him those bases had been good for just one thing: to give me refuge after the coup d’ état and help me leave the island.» Every time his mind wanders and he forgets Jane Austen’s advice, you’re a little sorry. You want to shout at him, «Pay attention!» And it goes without saying that in this interview this mind often wandered. Almost always. Which is one of the reasons I like Makarios.

I hadn’t liked him before. Once I had even tried to show him that I didn’t, with the result that I had received his blessing. It was in Athens, at the time of the wedding of Juan Carlos and Sophia. He was staying at the Grande Bretagne, and I was staying there too. One evening he came down to the lobby, and as soon as he appeared, all dressed up like an icon, shining with gold and jewels, and gripping his pastoral scepter, the lobby became a chapel. Some bowed till their noses touched their navels, some knelt on the floor, some tried to kiss his hand or at least his vestments. The only erect head was mine, very visible besides, because I had remained seated on a high armchair. The chair was situated between the elevator and the exit, and he noticed me at once. And his eyes pierced mine like needles of indignation, surprise, sorrow. Who was I? How did I dare? However, he continued his solemn advance, and, as he passed in front of me, he imparted to me that blessing.

Needless to say, I could have done happily without it. To the mind of a layman, he is irritating to say the least. Let us not forget that he represents the most solid fusion of the temporal power with the spiritual. He is like a pope who sits in the Quirinale instead of the Vatican; he is the head of the Greek Orthodox Church on Cyprus and the president of Cyprus. So, you never know whether to address him as a religious leader or a political one, whether to call him Beatitude or President, Archbishop or Mr. Makarios. Nor does the fact that he was democratically elected help yon to forget a bitter reality: he gets those votes thanks to his relationship with heaven. For the peasants of Cyprus, voting for him is almost a sacrament. While handing in their ballots with his name, even the communists make the sign of the cross. And yet, yet . . . he’s one of the few heads of state before whom it’s worth the trouble to get to your feet if not to kneel down. Because he’s one of the few with brains. Along with brains, courage. Along with courage, a sense of humor, independence of judgment, dignity. A dignity that approaches reality, and God knows where it comes from. The son of an illiterate shepherd, he guarded sheep until the age of twelve.

Many people cannot stand him. They accuse him, for instance, of devoting or having devoted too much attention to women, of being in no sense an ascetic. I believe it. They also accuse him of governing through lies, intrigue, and opportunism. And this I don’t believe completely unless by lies you mean Byzantinism, by intrigue, elasticity, by opportunism, imagination. His character cannot be judged by the yardstick we use in the West. He does not belong to the West. He belongs to something that is no longer the West but is not yet the East, something that sinks its roots into a culture that is sophisticated and archaic at the same time, and which has mastered the art of survival. He has the gift of survival, gained and regained through fast stepping, contortions, cleverness, lucidity, cynicism. Four times they tried to kill him. Four times he escaped. Twice they sent him into exile. Twice he came back. And only once did he seem to have lost for goodCafter the coup of July1974. Instead, those who lost were those who were thought to have wonCas a result of that coup, the Greek military junta tell and now finds itself under arrest. If I close my eyes on the subject of the archbishop-president, I can’t help accepting Makarios and taking him seriously even when he tells me he’s a socialist.

I interviewed him twice, for a total of six hours. The interview as written skips over such well-known incidents as the attempts on his life and his flight. I interviewed him in his suite in the Plaza Hotel in New York, where he had gone to keep an eye on Kissinger and the UN. No longer dressed up in gold and jewels, he wore a plain blue cassock and seemed older than his sixty-one years. His attitude was mild, deliberately humble. His voice was soft, deliberately suave. He said «he’s a criminal» in the same tone with which he might have said «he’s a good man.» I wasn’t bored for a minute, and indeed enjoyed myself. He knows how to be so brilliant. And at several moments I admired him. He cares so much about freedom. We parted friends. In the doorway, he whispered, «That advice of Jane Austen’s . . . it goes for you too. What a pity you’re a woman.» And I answered, «What a pity you’re a priest.»

ORIANA FALLACI: An abrupt question, Beatitude: are you going back to Cyprus or not?

ARCHBISHOP MAKARIOS: Of course I’m going back. Certainly! I’ll go back in November. At the latest, the end of December. The date depends entirely on me. I haven’t gone back as yet because I was waiting for the Greek government to withdraw and replace officers responsible for the coup against me. And also because I wanted to follow the UN debate on Cyprus from near by. I don’t understand why there should he any doubt about my returnCafter all I didn’t resign. Nothing and nobody is against my going hack, except those who are afraid of being tried and punished, something I don’t intend to do since it would hurt the unity of the country. Mind you, that doesn=t mean I intend to let history have a distorted version of the facts. On the contrary, I want the world to know what happened. But I want to avoid any punishment, any revenge. I’ll grant a general amnesty, and anyone who’s anxious about my return can calm his fears. Besides it’s only a question of a few individuals. The people support me today even more than before the coup. And they’re eager to have me back. They’re ninety-nine percent for me.

O.F.: Ninety-nine percent of the population includes the Turkish Cypriots. And I don’t think they’re so eager to have you back, Beatitude.

M.: Of course. I don’t think either that the majority of the Turks are in favor of me. I’m sure Mr. Denktash, the Turkish vice-president, is anything but pleased with the idea of seeing me arrive. But this doesn’t worry me, and anyway it won’t be up to me to negotiate with Mr. Denktash and the Turkish community. That will still be done by Clerides, who’s an excellent negotiator and knows Denktash better than I do. Oh, naturally it’s understood that Clerides won’t make any decisions without my consent. It’s understood that when I speak of going back to Cyprus, I mean to go back as president. I’m the president, I’ll go back as president, I’ll never agree to go otherwise. And the question of whether I’ll remain president for a long time or not concerns me alone. I’ll make that decision when I’m back in Cyprus. I’m saying I don’t exclude the possibility of retiring from the presidency after a certain period of time. I’ll have to decide on the basis of the situation. Should a bad agreement be readied, for instance, I wouldn’t care to stay as president. But this, I repeat, we’ll see later on.

OF: What do you mean by a bad agreement?

M.: Turkey is going to insist on a geographical federation, and I will never accept a federation on a geographical basis. It would lead to a partition of the island and to a double enosis: half of Cyprus consigned to Greece and half to Turkey. It would mean the end of Cyprus as an independent state. I’m more than ready to discuss a federation, yes, but on an administrative basis not a geographical one. It’s one thing to have areas governed by Turks and areas governed by Greeks; it’s quite another to divide ourselves into two parts. It’s one thing to group, for example, or three Turkish villages and entrust them to a Turkish administration; it’s quite another to shift more than two hundred thousand people from one end of the island to the other. The Turkish Cypriots are scattered all over Cyprus. How can you say to them, «Pack up your things, leave your house, your land, and move elsewhere because we’re going to have a federation»?! It’s inhuman, to say the least.

O.F.: Is this really what worries you. Beatitude? I mean the tragedy of the Turkish Cypriots? It doesn’t seem to me that so far they’ve been the object of much concern. They’ve been treated like second class citizens and…

M: That’s not true! It=s not true! Though they=re a minority, they=ve had a lot of privileges, and they’ve behaved as though they represented the majority. We haven’t been the ones to mistreat them, it was their Turkish leaders, by forcing them to live in separate villages, blackmailing them, keeping them from co-operating with us even economically, and from progressing. They didn’t even let them do business with us, or help us to develop tourism. They weren’t our victims, they were their victims. Nobody can deny that a true democracy, and a good one, exists in Cyprus. In their newspapers the Turks could abuse me and insult me as much as they liked. They could come to see me at the archbishop’s palace whenever they liked. The trouble is they were obliged to come secretly, without their leaders knowing it. In mixed villages we had no problem living together, in the past and at the time of the Greco-Turkish war as well. What you say isn=t true.

O.F.: And is it true that you deprived them of many constitutional privileges, Beatitude?

M.: I deprived them of nothing. I simply complained about those privileges because they only served to hamper the functioning of the state. The Constitution provides that they be represented in the government at the ratio of thirty percent. And very often the Turkish Cypriots didn’t have people capable of filling that thirty percent. There was, for example, a post that I could have been filled by an intelligent Greek and it had to be given to an illiterate Turk just because he was a Turk. Once they voted against taxes. I tried to explain to them that a state can’t survive if the citizens don’t pay taxes, and they refused anyway. So I forced them to pay all the same. Was that an abuse? Another time, when I was about to go to Belgrade for the conference of nonaligned countries, Mr. Denktash tried to stop me from going by exercising his veto power. I told him, «Exercise it all you like. I’m going just the same.» Was that an abuse?’

O.F.: Beatitude, whether you’re right or wrong, the reality today is different. The Turks occupy forty percent of the island and…

M.: And I don’t accept it. Because I can’t recognize a fait accompli, I can’t legalize with my signature a situation created by the use of force. So-called realists advise me to negotiate a geographical federation with the Turks; they say I should be less rigid. Instead of holding on to forty percent of the island, they repeat, the Turks might be content with thirty percent. So be flexible. I don’t want to be flexible.

O.F.: Flexible is a word dear to Henry Kissinger. Is he the one who says that?

M.: Kissinger has never clearly told me he was in favor of a geographical federation. He’s never told me clearly what he’s doing. He’s always talked about a «solution acceptable to both sides» and always repeated «we don’t want to say openly what we’re doing to persuade Turkey.» So I can’t state that he’s actually preparing the agreement that I reject, but I can tell you we’re still in disagreement on many things. Many. If it wanted to, the United States could play a more decisive and precise role in this matter. Doesn’t it supply economic aid and arms to Turkey? Isn’t it the only one that could persuade or even force Turkey to be more reasonable?

O.F.: Beatitude, do you think that what happened in Cyprus would have been possible without the tacit authorization of Kissinger and the Americans?

M.: Ah! I think the United States and other countries knew in advance that the Turks were preparing the invasion of Cyprus. And perhaps they were fooled by the Turks, perhaps they fell into the trap when Turkey said it would be a limited operationCa police action to restore constitutional order in two days. Perhaps they understood only later what Turkey’s real plans were. But all the same they could have prevented what happened. They could have stopped the continuous arrival of Turkish troops. I had a long discussion with Kissinger about it. And I expressed to him all my disappointment; I told him in no uncertain terms how dissatisfied I was with the attitude held by his country.

O.F.: And he?

M.: He answered that he didn’t agree with me, that he had tried to persuade Turkey, that he had acted behind the scenes. But again he didn’t want to explain clearly what he had done.

O.F.: Beatitude, many people feel that Kissinger’s responsibility and that of the United States go well beyond the Turkish invasion of Cyprus. Let’s not forget that the invasion took place following the coup carried out against you by the junta in Athens and that…

M.: Of course! The first chapter of this tragedy was written by the Greek military junta. Cyprus had been first of all destroyed by the intervention of Greece. Turkey came later, like a second evil. And I’m sorry to say so. I’m sorry because the present Greek government is behaving well toward me, in a frank and honest manner. I’ve not met Karamanlis or Averoff, but I’ve known Mavros. And I like Mavros. He’s a good man. He’s sincere, open, and that’s more than enough for me. But the fact remains that Greece would not have regained its freedom if Cyprus hadn’t lost its own. The fact remains that Turkey would never have dared intervene if the previous government, the junta, hadn’t offered it the pretext. The Turks had been threatening to invade us for such a long time, and yet they’d never done it. They’d never found an excuse.

O.F.: Yes, but don’t you think the United States and the CIA had something to do with that coup d=état? There are rumors that the CIA wasn’t exactly unhappy about the attempts on your life.

M.: As regards those attempts, I don’t believe it. Before the last one, in fact, it was people at the American embassy in Nairobi, during a trip I took to Africa, who informed me my life was in danger. They came to me and said, «We know that when you go back they’ll try to kill you. Be careful.» A few days later, in Cyprus, they confirmed the information to me, adding that the attempt would take place within two weeks. As indeed happened. As for the coup d’état, on the other hand . . . I don’t know. Kissinger told me, «It wasn’t in our interests to have that coup d’état against you.» I suppose I ought to believe him, but should I? There are plenty of indications that show just the opposite of what Kissinger told me, and still I have nothing to go on. I’ve even asked for information from Athens; I’ve tried to find out more. No use. I have to keep my idea without being able to offer any proof that it’s correct. Kissinger added, «Naturally we were following the situation and it was known to us that neither Ioannides nor the rest of the liked you. But we had no concrete information as to ‘the day’ when the coup d=état against you would take place.»

O.F.: Maybe it was helped along by the letter you wrote to Gizikis in July.

M.: Let’s say that that letter speeded things up. If I hadn’t written it, the coup would have happened all the same, a month or two later. As Kissinger admits, it had been more than decided on; all that remained was to set the date. I was too big an obstacle to enosis, and they were too anxious to have enosis. Every time we were on the point of reaching an agreement between Greek Cypriots and Turkish Cypriots, officials in Athens intervened by shouting about enosis. «We don’t care about your local agreements, our goal is enosis.» I remember one of these officials who came to me one day and said, «You must declare I enosis. Anyway it will take three or four days before the Turks can send troops to Cyprus. In the meantime the United States will intervene and keep them from invading the island. In a week enosis will be a fait accompli.» Maybe they really believed that annexation to Greece was a viable alternative. Anyway, they expected me to take orders from Athens, they wanted e to obey like a puppet, and that’s absolutely impossible with my temperament. I obey only myself.

O.F.: So you too were expecting the coup.

M.: No. I never thought they’d be so stupid as to order a coup against me. In fact, to me it seemed impossible that they wouldn’t consider its consequences. I mean Turkish intervention. At the most I thought they might do such a thing by making a deal with Turkey, that is, authorizing Turkey to intervene so that Greece could then respond, to be followed by partition and double enosis. I went on thinking so even after the coup, when I got to London. It took some time for me to realize that Ioannides had simply acted out of a lack of intelligence. And yet I knew him. In 1963 and 1964 he had been in Cyprus as an officer of the National Guard, and one fill day he came to see me, accompanied by Sampson, in order to Aexplain to me secretly a plan that would settle everything.@ He had bowed to me, he had kissed my hand most respectfully, then: «Beatitude, here’s the plan. To attack the Turkish Cypriots suddenly, everywhere on the island. To eliminate them one and all. Stop.» I was flabbergasted. I told him I couldn’t agree with him, that I couldn’t even conceive the idea of killing so many innocent people. He kissed my hand again and went away in a huff. I tell you, he’s a criminal.

O.F.: Do you find Papadopoulos better?

M.: I’d say yes. If I had to choose between Papadopoulos and Ioannides, I’d choose Papadopoulos. At least he’s more intelligent, or, if you prefer, less stupid. I met him for the first time when he came to Cyprus, shortly after his coup, as minister for the presidency, and no one can say that at that time I was paying him any great consideration. But I saw him again a couple of times in Athens, when I went there to discuss the problem of Cyprus, and I must say that on those occasions he seemed to me much smarter. In any case, supplied with common sense. Well, Papadopoulos was suffering from megalomania, and besides I don’t know what he really thought about Cyprus. On the other hand, he was capable of controlling many situations, simultaneously, and he was head and shoulders above his collaborators. I don’t even think he hated me, in the beginning. He started hating me later, in the last two years. And maybe only in the last year.

O.F.: And you, Beatitude, are you capable of hating?

M.: Well, let’s say that the feeling we call hatred is part of human nature. You can’t stop anyone from feeling it once in a while. And though I don’t like to admit it, since I must preach love, there are moments when . . . well, when , . . All right, let’s say that I don’t like certain people. Why are you smiling?

O.F.: Because you make me think of certain Renaissance popes who led their armies in war, and I can’t understand to what extent you’re a priest. So I conclude that maybe you’re not a priest at all, but a big politician dressed as a priest.

M.: You’re wrong. I’m a priest first and then a politician. Better still, I’m not a politician at all. I’m a priest, first of all a priest, above all a priest. A priest who has been asked to be head of state and consequently a politician. But one would say you don’t much like that.

O.F: No, and I’m dismayed by it. In the world I live in, the struggle of laymen consists precisely in not allowing the spiritual power to be confused with the temporal power, and in keeping a religious leader from becoming a political one.

M.: In my world, on the other hand, it’s fairly common. And all the more so in Cyprus, where the archbishop, like the bishops, is elected directly by the people, with universal suffrage. In other words, in Cyprus, the archbishop isn’t only a representative and administrator of the Church, he’s also a national figure. The ethnarch. And then, in my opinion, the Church should interest itself in all aspects of life—the Christian religion doesn’t confine itself to taking care of the moral progress of men, it’s also concerned with their social well-being. I see no conflict between my position as priest and my position as president. I see nothing scandalous about my holding both the temporal and spiritual power. Besides I don’t lean on a party; I’m not the leader of a political party who goes around asking people to elect him. I simply serve the people in the two capacities that they insistently and almost unanimously offered me. As I explained many years ago to another layman, Prime Minister George Papandreou, I’m strong because I’m weak. Because I have neither a party nor an army nor a police force behind me. And because I don’t even know the rules of politics. Because I follow certain principles that are Christian principles and not games, tricks, political maneuvers.

O.F.: Oh, come off it. Beatitude! You, who are a past master in the most Byzantine game of compromise. You, who are considered the most brilliant specialist in intrigue and calculation.

M.: No! I don’t use those methods. I don’t! I yield to compromises of course, but never to anything that’s not clear and honest. I’m not a saint. But I=m an honest man, and I don’t believe politics has to be dishonest. I don’t think that in order to have success, it’s necessary to indulge in deceit. Do you know why my people love me? Do you know why they forgive all the mistakes I make? Because they understand that those mistakes are caused by bad judgment, not by bad intentions. You must not confuse me with the popes of the past, and in fact, if you were to ask me, I have a very negative opinion of them. I really try to bring Christian teachings into the maze of the office that’s been entrusted to me and which I accepted. I’ll give you an example. In Cyprus we have capital punishment, and as head of state, I’m the one who has to put his signature on death sentences. But executions in Cyprus are very rare because every time a condemned man appeals to me, I let him off. Everyone in Cyprus knows the death penalty is nominal, that I always suspend executions. Those popes went to war, but I don’t accept war, I consider it a madness that’s destined to end someday, to be remembered with disbelief. I don=t accept bloodshed.

O.F.: Excuse me. Beatitude, but YOU were the one who actually said, at the beginning of the struggle for the independence of Cyprus, «Much blood will have to flow.»

M.: I can’t possibly have said it that way. Maybe I said. «The road to freedom is irrigated with blood,» something like that. Maybe I said, «We’ll have to die,» but not, «We’ll have to kill.» I was in favor of sabotage, yes, but on condition that it didn’t cost the blood of innocent people. All that killing took I place when I was in exile and couldn’t do anything to stop it. Oh. I’m not the terrible person you think!

O.F.: We’ll see. But now let’s forget about Cyprus and talk about you. First of all, why did you become a priest?

M.: I always wanted to be a priest. Ever since I was a child. I was barely thirteen when I entered the monastery. But the reason is hard for me to explain. Maybe I’d been impressed by my visits to the monasteries around my village. I liked the monasteries so much. Life there was so different from the kind we led in the village, and I sometimes wonder if for me the monastary wasn’t a way of escaping the sheep, the poverty. My father was a shepherd. And he always wanted me to help him look after the sheep, and I didn’t like looking after the sheep. In fact, he used to complain and say, «I can’t expect anything from my elder son! If I need help when I’m an old man, I’ll have to turn to my younger son!» He said it so often that in the last years of his life, when I was already archbishop, I liked to tease him: «Do you remember when you used to grumble and say you couldn’t expect anything from me?» He was very religious, like everyone in the family, but he couldn’t understand why on Sunday morning I left the sheep to run to the monastery and help the priest say Mass. I was twelve years old when I told him I wanted to take that path, and he got angry. But I wasn’t scared, I was so sure that nothing would be able to stop me.

O.F.: And your mother?

M.: I don’t remember my mother very well. She died when I was very small; I don’t even have a picture of her. In those days, the poor didn’t get their pictures taken, especially in the mountains of Cyprus. About my mother, I only remember the day she got ill. There was only one doctor in the whole district, and my father set out on foot to look for him. He had no idea in what village he might find him, and went wandering around for hours, and finally he came back dragging the doc- tor like a sheep. The doctor used the same pill for all illnesses. Aspirin, I guess. He gave my mother the pill, and she died soon after. I remember the funeral. I remember the nights I slept with my father, because with him I could cry better. And I remember the night when he too started crying, and I said, «If you’ll stop crying, I’ll stop too.» And then I remember my grandmother taking me away, and the relatives saying to my father, «You’re young, you should get married again. Also for the children.» Besides myself, there was my little brother, and my little sister who had just been born. And one day they brought me home to meet my new motherCFather had got married again. My new mother was a woman in the middle of the room, and she kept whispering, «Come in, come in!» I didn’t want to go in because I didn’t know her. But then I went in and soon I loved her. She was nice. She’s still alive, and still nice, and I still love her. Very much. Oh, it’s so difficult, and also so easy, to tell you where I come from. My father couldn’t read or write. Neither could my mother, nor my grandmother, nor my stepmother. I think my father resigned himself to the idea of letting me go into the monastery because there I would learn to read and write. When he took me there, he kept urging me: «Be obedient, study . . .

O.F.: Were you disobedient then too? You just told me that you only obey yourself.

M.: I was shy. I was so shy in school I didn=t even have the courage to get up and show that I’d studied the lesson. When the teacher called on me, I blushed and my tongue got paralyzed. But not even then was I able to obey. Take the story of the beard. When I was twenty years old, the abbot of the monastery ordered me to let my beard grow. And a novice isn’t obliged to grow a beard. I refused, and he got angry, «Either you obey or out you go.» «All right, I’ll go.» Then I packed my bagCI knew exactly what would happen. «You mustn’t go! Stay.» «All right, I’ll stay.» «But grow a beard.» «No, no beard.» «Look out or I’ll beat you.» «Beat me.» He started beating me, and while he was beating me, he yelled, «Will you let it grow?» «No.» «Now will you let it grow?’ «No.» Finally he sat down, exhausted. «Please. Let it grow a little. Just a little, so I won’t lose face.» «No.» «Just the little bit needed to make people ask whether you have one or not.» I smiled. «This little bit?» «Yes.» «Like now?» «Yes.» «Not even a millimeter more?» «Not even a millimeter more.» «All I right.» And a compromise was reached without my giving in to obedience.

O.F.: Revealing, I’d say.

M.: It’s my strategy. It always has been. I mean, I’ve always enjoyed the game of pushing myself to the edge of the abyss and then stopping so as not to fall. You see what I mean? It’s not that I stop at the last moment because I realize the abyss is there; I calculate to the millimeter that I can go that far and no further. The others, naturally, think I’m about to fall, to commit suicide. Instead I go along very quietly, knowing I’ll put on the brakes. It was the same with the abbot. I hadn’t the slightest intention of leaving the monastery; I liked it too much. But I knew that by making him believe the contrary and taking his beating, he’d give in and accept a compromise that for me was a victory.

O.F.: And has there been any case when your calculations didn’t work, when destiny decided for you?

M.: I don’t believe in destiny. Everyone makes his own destiny. At the most there exist unforeseen circumstances, which one must know how to take advantage of. I, for instance, hadn’t foreseen that I’d become bishop at the age of thirty-five and archbishop at thirty-seven. . . . But that’s a story worth telling. After seven years in the monastery, three of which were spent studying at the high school in Nicosia, I was sent to Athens to take my degree in law and theology. There I was caught by the war, the Italian and then the German occupation, a tough as well as adventurous period. After the liberation, however, I got a scholarship in the United States and went to Boston. I liked AmericaCthey’d given me, among other things, a small Greek Orthodox parish. I decided to stay there for five years instead of the three that had been arranged and take my teaching degree in theology. And here the plan failed. Two years had barely gone by, in fact, when I received a cable from Cyprus informing me that a certain district wanted to elect me its bishop. I was alarmed. I didn’t want to leave America, I didn’t want to go back to Cyprus. Cyprus meant nothing to me except a vague geographical knowledge. And a limited one at that, since all I had seen were the mountains where I was born, the monastery where I’d grown up, and the school in Nicosia where I’d studied. Do you know I was eighteen when I saw the sea for the first time? I cabled back: «Many thanks but I don’t want to become bishop stop.»

O.F.: Are you telling me you weren’t ambitious?

M: Of course I was! No priest can be happy it he doesn=t succeed in an ecclesiastical career. But my ambitions were different. The fact is that no sooner had I sent my reply when a second cable arrived: «Elections held. People elected you unanimously.» It was 1948, the eve of the struggle for independence. Sadly I took a plane to Athens, and I remember that there I kept asking everybody, «Will I find a taxi at the Nicosia airport?@ Then I took the plane from Athens to Nicosia and . . . I’ve already told you that in Cyprus the election of a bishop something very democratic. The people participate in it spontaneously, enthusiastically, and without tricks. But I didn’t tell you that it arouses a mad fanaticism. And I can’t stand fanaticism. In any form. So you can imagine how I felt when, going out to look for a taxi, I saw this incredible crowd fanatically shouting my name. I recovered myself if only to utter what was to be my first political statement: «You wanted me. So I shall dedicate myself to the Church and to Cyprus. And I=ll do everything I can to help Cyprus win its freedom and break the chains of colonialism.» Then I saw myself lifted up and taken to Larnaca, the district where I’d been elected. And from that moment on, Cyprus became my life.

O.F.: A good life, Beatitude. A lucky life, let’s face it.

M.: A tough, difficult life, full of assassination attempts, of risks, anxiety, and exile. I was in the Resistance against the British. Still it’s true that two years later, when the archbishop died, I was triumphantly elected in his place, thus becoming the youngest head of a Church in the whole world. It’s true that I liked it. But it doubled my political commitment and cost me exile. To get rid of me, the British sent me to the Seychelles and . . . Of course, when I look back on it today, that exile seems anything but tragic. Actually it wasn’t an exile, it was a vacation. I was given a nice house where I was served and respected. The landscape was marvelous, so marvelous that wanted to see it again, and I went back as a tourist and even bought a little piece of land near the same house, which the owner, unfortunately, didn’t want to sell. The British treated me well and didn’t keep me there long—just eleven months. But at that time I didn’t know it and thought they’d keep me for at lest ten years or forever. I had no idea what was going on in Cyprus, I had no radio, no newspapers, and I couldn’t speak with anyone. And . . .

O.F.: And?

M.: Well, all right, I’ll tell you. I wasn’t born for the contemplative life. I can stay shut up for a week in this suite in the Plaza, but on the eighth day I have to go out, see people, do something, live. You’ll object: didn’t the monastery teach you anything? Well, our monasteries aren’t very strictCthose who stay inside them do so by choice and not because they’re forced to. And no one says I should go back and live in a monastery. I prefer to do what I’m doing and . . . why should I go back to a monastery?

O.F.: So I was right to compare you with those popes. Besides I’ve never believed in the picture some people paint of you: ascetic, vegetarian…

M.: I’m not a vegetarian! I like vegetables but I also eat meat. One of my most painful memories is a certain official dinner that was offered me in India. The waiter came over and asked me, «Are you vegetarian?» I thought he was asking if I liked vegetables and I answered yes. Then he put a flower beside my plate and for the whole meal served me nothing but vegetables. I was consumed with envy seeing the others devouring chicken, fish, steaks. In fact, now whenever they put a flower in my hand, I get suspicious.

O.F.: But I was referring to other flowers. Beatitude. It seems you were once at a party where a dancer did a wild belly dance, and you’re said to have remarked, «The beauty of woman is a gift of God»

M.: I don’t know that incident. It’s true, I love popular dances, I like folklore . . .

O.F.: No, no, I wasn’t talking about folklore. I was talking about belly dancing. I was trying to ascertain that you’re not one of those priests who pray from morning to night and...

M.: I’m usually a very simple man. At the same time, however . . . What should I say? . . . When necessary. . . I make certain . . . adjustments. I like to walk, for instance, to run, to climb mountains, to keep in shape. Also because I like sports and I dislike fat people. So whenever I can, I take an excursion, I walk in the woods. . . . Under my robe, you see, I wear trousers. If I always dress this way, in robes, even at home, it’s because my people are used to seeing me in a cassock and I can’t disappoint them. But cocktail parties bore me and so do worldly things. . . .

O.F.: I still haven’t made myself clear. Beatitude. Maybe it’s better to call things by their right names. I was referring to women, to the rumors that you’re very fond of women. They even say that in Cyprus you have two, well, two wives.

M.: Come now. In the Orthodox Church, bishops and archbishops can’t marry. Only priests can. But then they don’t become bishops.

O.F.: I know. I said «wives» to be polite.

M.: . . .

O.F.: Isn’t it true you’re very fond of women?

M.: . . .

O.F.: All right, let’s change the subject. They also say you’re not a sincere man, that a word of truth never comes out of your mouth. Do you think a head of state should be permitted to tell lies?

M.: No. this is something I can’t accept. I’m so incapable of telling lies, any lie, that when I can’t tell the truth, I prefer to keep silent. Silence is always better than lies. Look, during the Resistance struggle, the British arrested me several times. After being arrested, I was interrogated, and naturally I couldn’t deny what I was doing. And then everyone knew I had con- tacts with Grivas. So, in order not to lie, I answered, «I can’t say anything. I don’t want to say anything. I refuse to answer.» And I kept silent.

O.F.: Just what you did with me when I asked you about women.

M.: What did I say?

O.F.: Nothing.

M.: The perfect answer.

O.F.: I’m beginning to like you. Beatitude. And at this point it pains me to insist on the ugly things they say about you. For instance, that you rule through favors, and that you’re very rich, and that…

M.: I possess nothing. Absolutely nothing except that little piece of land in the Seychelles. I haven’t a penny in any bank in the world. I have nothing but a kind of salary, which I can use as I like, but it’s very small. I administer the properties of the Greek Orthodox Church in Cyprus, it’s true, and as archbishop I can dispose of anything that belongs to the archbishop’s palace, but I’m not authorized to use a single cent for myself. Theoretically, even my linen belongs to the archbishop’s palace. As for favors, I help many people, it’s true. But my friends less than anyone. And my relatives still less. My brother is my driver. That doesn’t seem to me a great career; also when you stop to think of the attempts that are made on my life. I stay in good hotels when I travel, it’s true. But do you know why? Because I have friends all over the world and they’re anxious to pay for me. In London, for instance, after the coup d’état, I went to the Grosvenor House, where I always go. The next morning Charles Forte, whom I’d known ‘from Cyprus where he wanted to open a hotel, came to me and said, «Do you know I’m the owner of the Grosvenor House?» I hadn’t known. «It will be an honor for me to have you as my guest for as long as you care to stay in London.» And so I didn’t pay. In fact, he even wanted me to be his guest in New York, at the Pierre, another hotel he owns. I didn’t accept because I didn’t want to take advantage of him.

O.F.: Yes, but then why do they call you the Red Archbishop?

M.: I’ve never understood where that came from. Maybe from the fact that I’ve never made anticommunist propaganda. Or the fact that I follow a policy of nonalignment. Most of the non- aligned countries are accused of being leftist-oriented and even of looking to the Soviet Union.

O.F.: Are you a socialist, Beatitude?

M.: If you’re referring to Swedish socialism, not Soviet socialism, I can say I really have nothing against socialism. Among all social systems, it’s the closest to Christianity, to a certain Christianity, or at least to what Christian teaching should be. Christianity doesn’t favor any social system—it recognizes that any social system, from the capitalist one to the communist, can contain something good. But if I had to choose the best system, or the most Christian system. I’d choose socialism. I said socialism, not communism. And let me add that, in my opinion, the future belongs to socialism. It will end by prevailing, through a kind of osmosis between the communist countries and the capitalist ones. Spiritually it’s already happening. The socialist, that is, egalitarian, spirit is permeating all human relationships. Today equality is an almost spontaneous feeling.

O.F.: You’re an optimist. Beatitude.

M.: I always have been. And never at random. In the last thirty years a great change has happened in the world. Thirty years ago who would have imagined that colonialism would be over and that war would no longer be accepted as a means for subjugating a country? Who would have imagined that social hierarchies would no longer be accepted with conviction, that the word socialism would no longer be frightening?

O.F.: But if you believe in socialism, how can you administer a church that’s one of the richest in the world?

M.: Never so rich as the Catholic Church. And anyway the Church isn’t a reactionary force; it doesn’t represent the capitalist world. If it often goes to the right, the fault is only of its representatives. And the representatives of the Church aren’t the Church; the representatives of religion aren’t religion. When you think that not even the priests, bishops, archbishops, and theologians have been able to uproot religion from the heart of men! I may be too optimistic, but even the Catholic Church leads me to make a positive judgment. It’s changed so much in recent years, thanks to Pope John. In 1961, when I was asked to stop in Rome on a state visit, I was invited by the pope. And naturally I had a great desire to go, but still I wondered if I should. Our lack of understanding goes back so far. Not only had I never met a Catholic bishop. I’d never met a Catholic priest! I told myself that the other heads of the Orthodox Church would be offended. But soon after that the patriarch of Constantinople, Athenagoras, met with Paul VI in Jerusalem.

O.F.: Did you feel at ease with the pope?

M.: It was interesting. A pity all that protocol.

O.F.: And who are the leaders with whom you=ve felt at ease?

M: Let=s say that some leaders, not many, have impressed me, and that others have left me indifferent. They were considered great men, but they were only men at the head of great countries. Among those who impressed me, I=d put Jack Kennedy. That childish face of his was really nice; it had a dignity of its own. Besides Kennedy was simple, human. Along with Kennedy, I’d put Tito. But Tito and I are friends; I like to think he has the same affection for me that I have for him. . . . He’s such a dynamic man, full of clear ideas. And generous besides. «Anything you need, just let me know,» he always says. I liked Nasser too. I remember meeting him at the first conference of nonaligned countries, in Bandung in Indonesia. It was the first time he’d left Egypt, the first time he’d flown in a nonmilitary plane, and he was so excited. I found that touching. As for Castro . . . I don’t know. He has certain qualities necessary for a leader. With me he behaved . . . well, he behaved like Castro. Golda Meir is a very strong, interesting woman, but we disagree about too many things. We’ve met twice and we didn’t exactly throw our arms around each other. Sukarno . . . he didn’t impress me. Nixon even less. An ordinary man, very ordinary. And then . . . what do you want me to say? I like Constantine. Not because I’m a monarchistCI saw him coming into the world, I saw him grow up, I like him. But I can’t say that because I shouldn’t be making political propaganda for him,

O.F.: And Mao Tse-tung?

M.: I wouldn’t say I have much in common with him. And I don’t know how to define the impression he made on me. His health, when I met him last May, really wasn’t good and . . . Let’s put it this way: in China he’s a kind of god. His fingerprints are everywhere, obsessively, and I’ve already told you that I hate fanaticism. I feel more at ease with Chou En-lai. Besides I’ve known him for nineteen years, since the Bandung Conference. Chou En-lai is so intelligent, so pleasant, with him you can even joke. He prepared a fabulous welcome for meChundreds of thousands of people in the streets of Peking, a million in Shanghai. I kept saying to him, «You want to make me feel like somebody!» We also had fun when he started talking about our two countries, about the role they’d play in history. He kept repeating, «Our two countries . . .» Finally I interrupted and exclaimed, «Will you do me a favor? Will you stop talking about our two countries, about their historical roles? I feel ridiculous. How can you compare a little island of five hundred thousand inhabitants with a China of eight hundred million? What historical role can we have in common, we two? I’m a mosquito next to an elephant!» Mao Tse-tung was there too. He tried to smooth things over by saying that mosquitoes can sometimes give a lot of trouble, while elephants are innocent. But that didn’t go down with me. And I still kept my inferiority complex.

O.F.: Do you often feel that inferiority complex?

M.: Ah, yes. If it’s not inferiority, it’s uneasiness. During my visit to the Soviet Union, for instance, I stayed inside the Kremlin. Every morning I said to myself, «Good Lord! An archbishop inside the Kremlin!» Podgorny was nice and polite; he did nothing but smile at me, but he didn’t succeed in making me forget the paradox. To get out of it, I combined my state visit with a visit to the Russian Orthodox Church. And that was worse. The coronation ceremony for the new patriarch of Moscow was taking place just then, and the crowd was as numerous as in Peking, as in Shanghai. It was very hard for me to behave as though I really felt important. Look, there’s only one time when I lost that inferiority complex.

O.F.: When?

M.: When I visited Malta.

O.F.: We can offer you San Marino.

M.: They’ve never invited me. But I’ve felt comfortable in Africa too. Oh, it’s extraordinary the number of babies and streets that have been named after me in Africa! In Tanzania I did nothing but meet little black Makarioses, and the same in Zanzibar, though Zanzibar is Muslim. In Mombasa there’s a Makarios Avenue. And in Nairobi . . . Ah, Nairobi was the best of all, because in one week I baptized five thousand people. I’d been invited by Kenyatta, another leader who’s impressed me very much, and all of a sudden I had an idea. I asked, «How many people could I baptize if I stayed here a week?» They said, «As many as you like.» «Even fifty thousand?» «Even fifty thousand.» Well, fifty thousand was too much. I said, «Let’s do five thousand.» The first contingent arrived in two days, coming on foot from very distant villages. And naturally I should have baptized them in the river. But I didn’t want to run the risk. The water is polluted and I’m a hygienist. So I threw them all into a swimming pool, adults and children, and . . . For a week I did nothing but fill that pool. It was amusing because there’s a Catholic mission there that’s not too well liked because of its old ties with colonialism, and to baptize even a single person those poor missionaries have to sweat like hell. Help women give birth, nurse babies, and what have you. For me instead it was quite simple. I didn’t have to do any of those awful things, and the result is that in Africa I have at my disposal the largest concentration of black Orthodox Christians. Naturally they understood nothing about what it means to belong to the Greek Orthodox Church. You meet some fellow on the street and ask him, «What religion do you belong to?» And he answers, «To Makarios’s religion!» But it’s all right just the same and . . .Look, I’ll always live in Cyprus. As I told you, Cyprus is now my life. But if I couldn’t live in Cyprus, I’d live in Africa.

O.F.: And now I begin to understand something about you, Beatitude. Good-bye, thank you, and see you again in Cyprus.

M.: See you again in Cyprus. Come when you like. I’ll receive you as president.

Advertisements

 

Professor William Mallinson

Posted: Μαρτίου 20, 2019 in Αταξινόμητα

Professor William Mallinson is a former Member of Her Majesty’s Diplomatic Service, a author of numerous books on Cyprus, the latest of which is Kissinger and the Invasion of Cyprus, (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016).

 

ΣΑΒΒΑΣ ΠΑΥΛΟΥ

[1997]

ΜΕΡΑΡΧΙΑ, ΣΥΓΓΝΩΜΗ!

ΜΕΡΑΡΧΙΑ, ΣΥΓΓΝΩΜΗ! Β’
Γράψαμε στο προηγούμενο σημείωμα για το θέμα της ελληνικής μεραρχίας της περιόδου 1964-1967. Όταν, για πρώτη φορά, δημιουργήθηκαν τα δεδομένα για τη δίκαιη, δηλαδή απελευθερωτική λύση του Κυπριακού. Που, όμως, υπονομεύθηκαν και εξουδετερώθηκαν όχι μόνο από τις πιέσεις, παρεμβάσεις και εκβιασμούς των ξένων παραγόντων αλλά κυρίως από τη δική μας μιζέρια, αλλοτρίωση και κακομοιριά. Κι αν κορυφαίο γεγονός αυτής της απαράδεκτης, λανθασμένης και ενδοτικής στάσης ήταν η προδοτική ενέργεια της χούντας να αποσύρει την ελληνική μεραρχία, μετά την κρίση της Κοφίνου, το 1967, εξ ίσου σημαντική ήταν και η στάση και συμπεριφορά που κράτησαν αρκετοί φορείς, άτομα και συσπειρώσεις της κυπριακής κοινωνίας αυτής της περιόδου. Που αντιμετώπισαν επιθετικά, περιθωριοποίησαν και λοιδόρησαν την ελληνική μεραρχία, προσπάθησαν να δημιουργήσουν χάσμα μεταξύ αυτής και της κυπριακής κοινωνίας, να την αντιμετωπίσουν ως ξένο σώμα, να προσβάλουν και να ταπεινώσουν τα μέλη του ελληνικού στρατιωτικού σώματος.
Σήμερα και στο μέλλον, κάθε φορά που θα σταθμίζουμε τις συνέπειες των νέων εγκλωβιστικών διαδικασιών στο Κυπριακό, τις νέες δεσμεύσεις και τη δημιουργία νέων δυσμενών δεδομένων, την αποθράσυνση του τουρκικού παράγοντα και τις εκβιαστικές καταστάσεις που θα δημιουργεί, θα θυμούμαστε και θα αναπολούμε την περίοδο της μεραρχίας, όταν το παιγνίδι της Κύπρου θα μπορούσε να κερδηθεί και τα απελευθερωτικά οράματα του ελληνισμού να πραγματοποιηθούν.
Γράψαμε, ακόμη, στο προηγούμενο σημείωμα κια την ανάγκη να ζητηθεί επισήμως συγγνώμη, από την Ελλάδα και τον Ελληνισμό γενικότερα, για την απαράδεκτη στάση ατόμων και οργανωμένων συνόλων της κυπριακής κοινωνίας απέναντι στην ελληνική μεραρχία.
Το θέμα αυτό δεν πρέπει να αποκρύβεται, αλλά πρέπει να ανασυρθεί στην επιφάνεια και να συζητηθεί με διαφάνεια και εντιμότητα, γιατί θα συντελέσει πρώτ’ απ’ όλα στην αυτογνωσία μας, θα φωτίσει μια πλευρά της κυπριακής ιστορίας και θα συμβάλει στην ειλικρινή αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των δύο τμημάτων του ελληνισμού.
Ο γράφων βίωσε την παραμονή της ελληνικής μεραρχίας στην Κύπρο και τη συμπεριφορά της κυπριακής κοινωνίας απέναντί της κατά τα παιδικά και πρωτοεφηβικά του χρόνια. Τα έντονα και φορτισμένα χρόνια και οι εξελίξεις που ακολούθησαν (διαμάχη και πόλωση γριβικών – μακαριακών, πραξικόπημα, εισβολή, τουρκική κατοχή και επιπτώσεις) κάλυψαν αυτές τις εμπειρίες από τη μεραρχία.
Η συνεχής μελέτη των διαφόρων φάσεων του Κυπριακού, επανέφερε σιγά σιγά και το θέμα της μεραρχίας και την ανάγκη να εξεταστεί και η περίοδος αυτή. Ένα επεισόδιο μάλιστα, αυτήν την εποχή της μελέτης του Κυπριακού, μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση. Στο Εναλλακτικό Φεστιβάλ, το 1985, στο άλσος της νέας Σμύρνης, σε εκδήλωση για το Κυπριακό, μίλησα για τις εθνικές διαστάσεις του θέματος και την ανάγκη τόσο η επίσημη Ελλάδα όσο και ο ελληνικός λαός να αντιμετωπίσουν την Κύπρο σαν χώρο δικό τους, χώρο ελληνικό, που πρέπει να υπερασπιστούν από τον τουρκικό επεκτατισμό. Μετά το τέλος της εισήγησης με πλησίασε ένας σαρανταπεντάρης, ο οποίος με οργή προσπάθησε να ανατρέψει τα επιχειρήματά μου. Πώς εσείς ζητάτε τη συμπαράστασή μας, αφού δεν θέλετε την Ελλάδα και μισάτε τους Έλληνες, τους αντιμετωπίζετε σαν εχθρούς; Στην έκπληξή μου για τα λόγια του, απάντησε: Ήμουν στρατιώτης στην Κύπρο το 1966, με τη μεραρχία, και η στάση σας ήταν απαράδεκτη, εχθρική και προσβλητική. Και ανέφερε διάφορα παραδείγματα πρωτάκουστης εχθρὀτητας, που πιστεύω ότι ήταν αλήθεια. Δεν διέψευσα τα λόγια του, του τόνισα απλώς ότι, και αν έχουν συμβεί αυτά, σημασία έχει να αλλάξουμε αυτήν τη νοοτροπία της καχυποψίας και ανταγωνιστικότητας και ότι ο κυπριακός ελληνισμός έχει κάνει αρκετά βήματα προς το θετικότερο, τα χρόνια μετά την εισβολή.
Αυτή η συζήτηση ανέσυρε από τη μνήμη μου διάφορα σχετικά επεισόδια. Καταθέτω εδώ δύο μαρτυρίες- εμπειρίες που, παρά τις επικαλύψεις, έμειναν ανεξίτηλες.
Στη γενέτειρά μου, το 1965 περίπου, δύο μελη της ελληνικής μεραρχίας εδάρησαν ανηλεώς για ασήμαντη αφορμή και όλη η κοινότητα, όλες οι πολιτικές της αποχρώσεις, εκτός από μεμονωμένα άτομα, συσπειρωμένη επικροτούσε και συμφωνούσε για την «τιμωρία». Ήμουν κοντά, όταν τους επιτέθηκαν, και η ανἀμνηση της σκηνής εκδιπλώνει κάτι το τρομοκρατικό και το αποτρόπαιο. Αν συγχωρώ τον μεγάλο μου αδελφό, για διάφορες πολιτικές του θέσεις και επιλογές σήμερα, είναι γιατί τότε, μεσα σε μια φανατική συσπείρωση της κοινότητας απέναντι στους «ξένους», τόνισε ότι αυτός υποστηρίζει τα παιδιά της μεραρχίας που ήρθαν από την Ξάνθη και την Ήπειρο, για να υπερασπιστούν την Κύπρο, και εμείς τους συμπεριφερόμστε με ανεπίτρεπτο τρόπο.
Τον επόμενο χρόνο, το κατηγορητήριο εναντίον της μεραρχίας είχε πάρει μορφή επιδημίας. Θυμάμαι τα απογεύματα, στο λεωφορείο της γραμμής Λευκωσία – Κοκκινοτριμιθιά, τη δράση του ημιέμμισθου ινσστρούχτορα του Α.Κ.Ε.Λ. που η συμπεριφορά του είχε πάρει προκαθορισμένες, τυποποιημένες διαγραφές. Επιβιβαζόταν στη στάση του Αγίου Δομετίου και ύστερα από μερικές συνηθισμένες κουβέντες για τον καιρό και τις εξελίξεις, σιωπούσε μέχρι το ανήφορο μπροστά από το στρατόπεδο της ΕΛ.ΔΥ.Κ. Μόλις φτάναμε εκεί, ξεκινούσε το κατηγορητήριο εναντίον της μεραρχίας, ανέφερε και σχολίαζε διάφορα γεγονότα που σχετίζονταν με αυτήν και συνέβησαν σε διάφορα χωριά της Κύπρου. Η φωνή του σιγά σιγά μεταβαλλόταν σε λαρυγγισμούς, με μόνιμη επωδό: Να φύγουν από την Κύπρο, Να φύγουν από την Κύπρο.
Αν κάποιος επιχειρηματολογούσε εναντίον των θέσεών του, αυτός δεν έχανε καιρό με απόψεις και αντεπιχειρήματα. Έριχνε ένα σαρκαστικό-κοροϊδευτικό γέλιο ότι στο τέλος αυτοί θα “πειράξουν και τις γυναίκες μας”, και όλοι σιωπούσαν, γιατί όποιος τολμούσε να συνεχίσει σημαίνει ότι το δεχόταν και αυτό. Το “προοδευτικό”, και άλλα ηχηρά παρόμοια, κόμμα της Κύπρου καλλιεργούσε τον έσχατο τοπικισμό και επαρχιωτισμό, για να περάσει τις θέσεις του στο εθνικό θέμα. Οχυρωμένο πίσω από το τελευταίο εσώρουχο της Κύπριας γυναίκας επέβαλλε τη γραμμή του στο Κυπριακό.
Οι αναφορές στην ερωτική δραστηριότητα της μεραρχίας φαίνεται ότι επηρέαζαν αρκετούς, γι’ αυτό και ρίχτηκαν ανάλογα επιχειρήματα στη μάχη. Ο μαθηματικός μας, π.χ., που υπέστηριζε τη μεραρχία και την εθνική γραμμή στο Κυπριακό, μας ανέφερε στην τάξη, τακτικά, ότι και οι Κύπριοι που σπούδαζαν και σπουδάζουν στην Αθήνα «αθέτησαν υποσχέσεις γάμου, κορόιδεψαν κόπελες από την Ελλάδα, τις εκμεταλλεύτηκαν ερωτικά» και ότι, όπως είναι ανεπίτρεπτο να καταδικάζεται η Κύπρος στη συνείδηση των Ελλήνων λόγω της δράσης μερικών Κυπρίων, έτσι είναι ανεπίτρεπτο να καταδικάζουμε την Ελλάδα και τη μεραρχία λόγω της δράσης μερικών Ελλαδιτών στρατιωτών.
Με αυτά, λοιπόν, ασχολούμασταν, δηλαδή με το τελευταίο εσώρουχο των γυναικών στην Αθήνα και την Κύπρο, ενώ η Τουρκία είχε ήδη βομβαρδίσει την Τηλλυρία, εκτόξευε συνεχώς απειλές απόβασης και σχεδίαζε το επόμενο βήμα της επεκτατικής της πολιτικής.
Εν τέλει η μεραρχία έφυγε μεσα σε κλίμα απόρριψης, εχθρικότητας και κατηγορητηρίου.
Σήμερα, τι να πούμε πια;
Μεραρχία, συγγνώμη! Λίγοι άφησαν ένα δάκρυ να κυλήσει λόγω της αποχώρησής σου, κι απ’ αυτούς οι περισσότεροι στα κρυφά. Μεραρχία, ο θρήνος για σένα θα είναι ετεροχρονισμένος. Κλαίουν και θα κλάψουν για σένα ακόμη και τα παιδιά και τα εγγόνια αυτών που χαρηκαν για την απόσυρσή σου.
Γιατί, κάθε φορά που τα πράγματα στο Κυπριακό θα δυσκολεύουν, και όλο θα δυσκολεύουν, όλοι θα θυμούνται εσένα και την εποχή της παρουσίας σου στο νησί, τότε που τα απελευθερωτικά οράματα ενός λαού μπορούσαν να πραγματοποιηθούν.

 

 

 

Cyprus United

Posted: Μαρτίου 9, 2019 in Αταξινόμητα

βββ

https://www.stanmorehawksfc.com.au/

Η Stanmore Hawks Football είναι μία Αυστραλιανή Ποδοσφαιρική Ομάδα που ιδρύθηκε το 1978  από την ελληνοκυπριακή κοινότητα του Σύδνεϋ και η αρχική της ονομασία ήταν Cyprus United. Ξεκίνησαν να παίζουν στις μικρές κατηγορίες NSW και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ανέβηκε στην Inner Urban league. Μάλιστα το 1991 έφερε στην ομάδα της και ένα πολύ σπουδαίο Κύπριο ποδοσφαιριστή τον Πανίκο Ξιούρουππα και τον επόμενο χρόνο κατέκτησε και το NSW Super League/NSW 2nd Division. Κέρδισαν επίσης τον ίδιο τίτλο το 2004 ενώ το 2013 τ9 NSW State League 2/NSW 4th Division.

Σήμερα τα «Γεράκια» του Stanmore Hawks αγωνίζονται στην NSW State League Division 1 και ο προπονητής τους είναι Κύπριος.

 

 

Το επετειολόγιο της περιόδου από τη λήξη του Αντιαποικιακού Απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ μέχρι το θάνατο του αρχηγού Διγενή, αναφέρεται στα κυριότερα γεγονότα και σταθμούς της ιστορικής αυτής περιόδου και αποδίδει το κλίμα που επικρατούσε. Γίνεται λεπτομερής αναφορά στα σημαντικότερα γεγονότα όπως η τ/κ ανταρσία του Δεκέμβρη 1963, η μάχη της Μανσούρας – Κοκκίνων τον Αύγουστο 1964 , η επιχείρηση στη Κοφίνου τον Νοέμβριο 1967 με τη δραματική αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας και αποξήλωση της αμυντικής ικανότητας της νήσου.

Γίνεται αναφορά στις δολοφονίες διαφωνούντων, στις διώξεις των αντιπάλων του καθεστώτος, στη φίμωση του τύπου και στις αντιδημοκρατικές τακτικές του καθεστώτος, (γεγονότα που το καθεστώς και οι διάδοχοι του φυλάττουν ως απόρρητα μυστικά. βλ. “ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ” Φάνη Δημητρίου). Τα φαινόμενα αυτά προκάλεσαν τη διχόνοια και τον εμφύλιο που οδήγησε στη καταστροφή του Ιουλίου 1974. Κάθε υγιώς σκεπτόμενος πολίτης, ας μελετήσει τα ιστορικά δεδομένα και ας αναζητήσει τα αίτια της καταστροφής, με νηφαλιότητα , αντικειμενικότητα και χωρίς φανατισμό και προσωπολατρεία .

Η κατάρτιση των επετειολογίων του Αγώνα της ΕΟΚΑ και της περιόδου από τη λήξη του Αγώνα μέχρι το θάνατο του Αρχηγού ΔΙΓΕΝΗ , έγινε με επιμέλεια του Πρόεδρου του Ιδρύματος κ. Παναγιώτη Γ. Γιώρκα. Τα επετειολόγια συνετάγησαν από τον Πρόεδρο του Ιδρύματος Στρατηγου Γ. Γρίβα – Διγενή, κ. Παναγιώτη Γ. Γιώρκα , με τον οποίον συνεργάστηκαν για τον σκοπό αυτό οι φίλοι του ιδρύματος Ανδρέας Κανίκλης, Σαββάκης Παρεκκλησιώτης, Νεοκλής Ανδρέου, Γιαννάκης Τράντας, Γεωργία Π.Γ., Μιχάλης Ποντικός, Αντρέας Ευαγγέλου, Αντρέας Κωνσταντίνου, Αντρέας Γεωργίου, Ιωσηφ Σαββίδης προς τους οποίους εκφράζουμε θερμές ευχαριστίες.

ΠΗΓΕΣ: Απομνηνονεύματα Στρ. Γ. Γρίβα – Διγενή, Χρονικό του αγώνος, ελληνικόςτύπος, διαδύκτυο αρθρογραφίες Ανδρέας Κανίκλης, Γιάννης Σπανός, Geoge Argyris, Φώτης Παπαφώτης, Ελ. Παπαδόπουλος, διηγήσεις παθόντων, ανακοινώσεις E.Σ.Ε.Α, ανακοινωσεις Συντονιστικής Επιτροπής Ενωτικών, εκθεση Garret

Πηγή:
https://digenisidrima.gr/επετειολόγιο-εοκα/μετά-την-λήξη-α-α-εοκα/

1959

20/2/1959

Δολοφονείται από συναγωνιστές του ο αγωνιστής Γιαννάκης Στεφανίδης.
Ο Γιαννάκης Στεφανίδης, υπήρξε ένας φλογερός και θαρραλέος αγωνιστής της ΕΟΚΑ 1955-59. Όσοι τον γνώριζαν, είχαν πάντοτε να πουν τα καλύτερα λόγια για τον μόλις δέκα οκτώ χρονών, νεαρό τομεάρχη της οργάνωσης στη Λευκωσία. Ο Στεφανίδης ανάλαβε ως επικεφαλής του τομέα του, μετά την σύλληψη του αγωνιστή τομεάρχη Ανδρέα Τσιάρτα στις αρχές του 1957. Στην οργάνωση μυήθηκε πριν από την έναρξη του αγώνα. Δεν συλλήφθηκε όμως ποτέ από τους Βρετανούς, παρόλο το γεγονός, ότι είχε να επιδείξει πλούσια αγωνιστική δράση. Με βάση το «Χρονικό 1955-59», που συνέγραψε ο Γεώργιος Γρίβας-Διγενής, ο Στεφανίδης, παρουσιάζεται ως ο τελευταίος νεκρός του αγώνα. Ημερομηνία δολοφονίας του η 10η Φεβρουαρίου 1959. Δολοφονήθηκε από τουλάχιστον τρεις συναγωνιστές του στην Αγλαντζιά. Οι δολοφόνοι του, πολύ πιθανόν, να ζήτησαν από τον Στεφανίδη να λάβει μέρος σε επιχείρηση της οργάνωσης για δήθεν απόκρυψη οπλισμού, μετά από διαταγή του αρχηγού Διγενή. Στον λάκκο που άνοιξε για να τοποθετηθούν τα όπλα της οργάνωσης, έθαψαν τον ίδιο τον Γιαννάκη, αφού ένας από τους δολοφόνους, του επέφερε πισώπλατο χτύπημα. Λίγους μήνες πριν από την στυγερή δολοφονία του, είχαν προηγηθεί άλλες τρεις απόπειρες εναντίον του. Αυτή την φορά με δηλητήριο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός, ότι η χρήση δηλητηρίων, απαγορευόταν αυστηρά από την οργάνωση. Οι μαχητές της ΕΟΚΑ, ουδέποτε εκτέλεσαν επιχείρηση της οργάνωσης κάνοντας χρήση δηλητηρίων. Εντούτοις, οι δολοφόνοι του Στεφανίδη, επέλεξαν αρχικά τον τρόπο αυτό για να επιτύχουν το σχέδιο τους. Ο Γιαννάκης Στεφανίδης, ακόμη και τις τελευταίες μέρες του αγώνα, και μετά από τρεις ανεπιτυχείς απόπειρες δολοφονίας του, έπρεπε για κάποιο σοβαρότατο λόγο να βγει από την μέση. Να δολοφονηθεί, πριν την πανηγυρική και θριαμβευτική κάθοδο των αγωνιστών στις πόλεις και τα χωριά τους. Το πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα μετά την δολοφονία Στεφανίδη, περιγράφει σε επιστολή του ημερομηνίας 25 Απριλίου 1961, προς τον Γεώργιο Γρίβα-Διγενή, ο Τάκης Φωτιάδης. Το σπίτι του οποίου χρησιμοποιούσε πολύ συχνά ο Γιαννάκης, κατά την διάρκεια του αγώνα. «…όταν ετερματίσθη ο Αγών και ο Γιαννάκης δεν παρουσιάσθη με τους άλλους αγωνιστές εις Αγ. Παρασκευή οι γονείς του εστηρίζοντο κοντά μου, και δικαίως, δια να τους βοηθήσω να τον βρουν. Έκανα ότι μπορούσα και μεταξύ των άλλων όπως γνωρίζετε 2-3 μήνες μετά την αναχώρησιν σας εκ Κύπρου σας επισκέφθηκα στο σπίτι σας στο Θησείο, όπου σας κατατόπισα πλήρως περί των ενεργειών μου προς ανεύρεσιν του σώματος του και αποκατάστασιν του ονόματος του, εφόσον όπως δηλώσατε ο Γιαννάκης Στεφανίδης, ο «Αινείας» ήτο αθώος. Η ανταπόκρισις σας ήταν άμεσος και μια εβδομάδα μετά την επάνοδο μου εις Κύπρο, ο κ. Αντώνης Γεωργιάδης, υπαρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α., μου απέστειλε επιστολήν δια της οποίας μου ανακοίνωνε, ότι το σώμα του Γιαννάκη θα δοθή για να ταφή μετά τιμών». Το σώμα του Γιαννάκη Στεφανίδη, εγκατέλειψαν τυλιγμένο σε κουβέρτα, σε σημείο του νεκροταφείου Κωνσταντίνου και Ελένης στην Λευκωσία, λίγες ώρες πριν από την κηδεία, στις 26 Ιουνίου 1959. Κατά την διάρκεια της οποίας, συμμετείχε πλήθος κόσμου και εξελίχθηκαν τραγικές στιγμές. Ο Γιαννάκης Στεφανίδης, αποκαθίσταται και τυπικά πλέον από την πολιτεία, μετά από δικαστική μάχη και απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ημερομηνίας 17 Ιουνίου 1970.

1/3/1959
Επιστρέφει στη Κύπρο μετά την υπογραφή των συμφωνιών Ζυρίχης ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος. Τυγχάνει παλλαϊκής υποδοχής. Από τον εξώστη του αρχιεπισκοπικού μεγάρου εκφωνεί το περίφημο “Νενικήκαμεν” ενώπιον του ενθουσιώδους κοινού που τον υποδέχεται.

10/3/1959
Δέκα μόλις μέρες μετά την επιστροφή του στη Κύπρο και την ενθουσιώδη υποδοχή που του επεφυλάχθη με το περιβόητο “ΝΕΝΙΚΗΚΑΜΕΝ” ο Μακάριος, απολύει τον συνεξόριστο του, Παπασταύρο Παπαγαθαγγέλου από εφημέριο του Ιερού Ναού Φανερωμένης

15/3/1959 Πραγματοποιήθηκε στην οικία του Σωκράτη Ηλιάδη συνάντηση του Γρίβα με αγωνιστές τομεάρχες της ΕΟΚΑ. Ανάμεσα σε άλλα τους είπε ότι είχε διαφωνήσει ριζικά με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου και πως εξέφρασε στο Μακάριο την άποψη ότι αυτό το έκτρωμα δεν μπορεί να λειτουργήσει. Μεταξύ των παρισταμένων αγωνιστών ήταν και ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Έθνος» Φάνος Κωνσταντινίδης που ενημέρωσε το Γρίβα πως θα δημοσιοποιούσε τις θέσεις του. Το βράδυ της 17ης Μαρτίου τον επισκέφθηκαν δυο νεαροί που του ανέφεραν ότι ήθελε επειγόντως να το συναντήσει σημαίνον στέλεχος της ΕΟΚΑ. Τελικά το μετέφεραν λίγο έξω από την Παλλουριώτισσα όπου τον ξυλοκόπησαν άγρια γιατί, όπως του είπαν, είχε αποκαλύψει μυστικά που του εμπιστεύτηκε ο Αρχηγός.

17/3/1959
Αναχωρεί από τη Κύπρο για την Αθήνα, βάσει επαίσχυντου όρου των συμφωνιών Ζυρίχης -Λονδίνου, ο αρχηγός της ΕΟΚΑ στρατηγός Γεώργιος Γρίβας – Διγενής, χωρίς να του επιτραπεί να βγει επίσημα στο προσκήνιο, να χαιρετίσει τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ , να προσκυνήσει στα μνημεία των παλληκαριών του.

6/7/1959
Επίθεση κατά Κύρου Κύρου εκδότη της Αθηναϊκής εφημερίδας “ΕΣΤΙΑ” για αρθρογραφία κατά γραμμής Μακαρίου.

1/9/1959
Επίθεση κατά του δ/ντου της αντιπολιτευομένης τον Μακάριο εφημερίδας “ΕΘΝΙΚΗ” Λοϊζου Κυθραιώτη.

18/10/1959

Βυθίζεται το πλοιάριο “DENIZ” έμφορτο οπλισμού που προοριζόταν για εξοπλισμό των Τ/κ. Με αφορμή τούτο ιδρύεται ως αντίβαρο υπό τον Υπουργό Εσωτερικών Πολύκαρπο Γιωρκάτζη η οργάνωση “ΑΚΡΙΤΑΣ”

13/12/1959
Διεξάγονται οι πρώτες προεδρικές εκλογές μετά την Ανεξαρτησία. Εκλέγεται ο Μακάριος με ποσοστό 67% . Ανθυποψήφιος του ο δικαστικός Ιωάννης Κληρίδης (πατέρας του Γλάυκου Κληρίδη) υποστηριζόμενος από τη “Δημοκρατική Ένωση” (Πλουτής Σέρβας Πολ. Ιωαννίδης – Θεμ. Δέρβης) και το ΑΚΕΛ.

1960

Στις 14 Απριλίου 1960 ο Γρίβας συναντήθηκε στην Αθήνα με σπουδαστές της Παιδαγωγικής Ακαδημίας κι εκδηλώθηκε κατά των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου. Οι δηλώσεις του Γρίβα διαβιβάστηκαν στην εφ. «Εθνική» και η είδηση επρόκειτο να δημοσιευτεί στην έκδοση της 23ης Απριλίου αλλά το περιεχόμενο της διέρρευσε στο Γιωρκάτζη. Στις 2.30 το πρωί ομάδα ενόπλων όρμησε στο τυπογραφείο και κατέστρεψε τις μολυβένιες σελίδες της εφημερίδας. Οι σελίδες όμως είχαν ήδη γίνει στερεοτυπία και αυτό κατέστησε δυνατή την κανονική κυκλοφορία της «Εθνικής». Το πρωί της 23ης Απριλίου οπλοφόροι ανέκοψαν τ’ αυτοκίνητα του Γενικού Πρακτορείου Τύπου που μετέφεραν τις εφημερίδες κι έκαψαν τα φύλλα της Εθνικής.

25 Απρίλιος 1960 Δωδεκαήμερη απαγωγή του δημοσιογράφου Αντώνη Φαρμακίδη– εκδότη της εφ. “ΑΛΗΘΕΙΑ” με αφορμή αρθρογραφία για την εκκλησιαστική περιουσία. Στις 3 το πρωί της 25ης Απριλίου 1960 άγνωστοι απήγαγαν τον εκδότη της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας «Αλήθεια» Αντώνη Φαρμακίδη ο οποίος ταυτόχρονα ήταν αρχισυντάκτης της «Εθνικής». Τον έδεσαν χειροπόδαρα και το μετέφεραν στο Μιτσερό όπου τον έριξαν σε μια σπηλιά. Στην τσέπη του είχε 300 λίρες τις οποίες και του αφαίρεσαν. Η απαγωγή Φαρμακίδη συγκλόνισε την κοινή γνώμη και το θέμα άρχισε να προσλαμβάνει εκρηκτικές διαστάσεις. Όλες οι εφημερίδες καταδίκασαν με άρθρα τους την απαγωγή και ο Μακάριος απηύθυνε έκκληση προς τους απαγωγείς να τον αφήσουν ελεύθερο. Στη δήλωση του ο Μακάριος καταδίκασε μεν την απαγωγή αλλά παράλληλα ανέφερε ότι «Μερίς του Τύπου παρεξέκλινε της καλώς νοουμένης ελευθέρας εκφράσεως» ωσάν και αν συνέβαινε αυτό δικαιολογούνταν επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων. Ενόσω αγνοείτο η τύχη του Φαρμακίδη, ο υπουργός εσωτερικών της μεταβατικής κυβέρνησης Τάσσος Παπαδόπουλος καταδίκασε επίσης την απαγωγή αλλά εμμέσως επέρριψε ευθύνες στο θύμα επειδή προκαλούσε με τα γραφόμενα του τους απαγωγείς γιατί, όπως είπε, οι δημοσιογράφοι έπρεπε «να ακολουθούν τα πλαίσια της κοσμιότητας και της αξιοπρέπειας» και πως «εκφεύγοντες των πλαισίων τούτων και ασκούντες αντί υπευθύνου και εντίμου αντιπολιτεύσεως η οποία είναι γόνιμον πολιτικόν στοιχείον, κακόβουλον και υβριστικήν επίθεσιν εναντίον των αντιπάλων των, πρέπει να έχουν υπ΄ όψιν των ότι η τοιαύτη ανεύθυνος δημοσιογραφία εξεγείρει και εξάπτει τα συναισθήματα ατόμων, τα οποία με πολλήν αγάπην και εκτίμησιν περιβάλλουν τους αντιπάλους των». Η απαγωγή προκάλεσε και την αντίδραση του Γρίβα ο οποίος προέβη σε δήλωση με την οποία διατύπωνε την υποψία ότι πίσω από αυτήν βρισκόταν ο Μακάριος και προειδοποιούσε για τον κίνδυνο πρόκλησης εμφυλίου πολέμου. Ο Γρίβας κάλεσε στο γραφείο του τον πρέσβη Νίκο Κρανιδιώτη προς τον οποίο είπε φωναχτά ότι «Αν πάθει κάτι ο Φαρμακίδης και δεν απελευθερωθεί αμέσως, ο πρώτος που θα πεθάνει θα είσαι εσύ». Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, μόλις ο Κρανιδιώτης άκουσε τα λόγια αυτά έπεσε στο πάτωμα λιπόθυμος. Ύστερα από πολλές πιέσεις και κινητοποιήσεις, ο Φαρμακίδης αφέθηκε ελεύθερος στις 6 Μαΐου 1960 αφού παρέμεινε στα χέρια των απαγωγέων του για 12 μέρες. Εγκαταλείφθηκε σε άθλια κατάσταση σε λατομείο κοντά στο Γερόλακκο όπου τον εντόπισε η αστυνομία. Το απόγευμα της ίδιας μέρας οργανώθηκε διάσκεψη τύπου στο σπίτι της αδελφής του. Κι ενώ όλοι ανέμεναν να κατακεραυνώσει τους απαγωγείς του, προέβη σε δηλώσεις με τις οποίες δικαιολογούσε τους απαγωγείς του: «Αι δώδεκα ημέραι της παραμονής μου εις το βασίλειον του Άδου με βοήθησαν να κατανοήσω τις κακουχίες που είχαν περάσει για τέσσερα χρόνια οι απαγωγείς μου, οι οποίοι ενήργησαν ορμώμενοι από την αγωνία που τους διακατέχει για το μέλλον του τόπου, ο οποίος κινδυνεύει από τη διχόνοια και τους ανταγωνισμούς». H αντιπολίτευση αναφέρθηκε αμέσως σ’ εκβιασμό και υποστήριξε ότι η δήλωση που έκανε ο Φαρμακίδης ήταν το αποτέλεσμα ψυχολογικού πειθαναγκασμού. Η αντίληψη που επικράτησε είναι πως η μεταμόρφωση του οφειλόταν σε απειλές για κοινωνικό διασυρμό λόγω των ομοφυλοφιλικών του τάσεων. Πάντως από τη στιγμή της απελευθέρωσης του, διέκοψε τους δεσμούς του με την «Εθνική» και η «Αλήθεια» μετατράπηκε σ’ εκφραστικό όργανο του Γλαύκου Κληρίδη ενώ παράλληλα υποστήριζε πλήρως το Γιωρκάτζη. Λίγους μήνες μετά την απελευθέρωση του, ο Φαρμακίδης συνάντησε στην Πάφο τον Μακάριο από τον οποίο ζήτησε τις 300 λίρες που του είχαν κλέψει οι απαγωγείς του. Αντί άλλης απάντησης, ο Μακάριος έβγαλε ένα βιβλιάριο επιταγών και εξέδωσε επιταγή για 300 λίρες στ’ όνομα του Φαρμακίδη. Αυτός δεν την εξαργύρωσε ποτέ και την επιδείκνυε όπου δει προς υπενθύμιση της απαγωγής του.

31/7/1960
Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές. Εκλέγονται 35 βουλευτές εκ των οποίων 30 του ΕΔΜΑ και 5 του ΑΚΕΛ.

15/1/1961
Επίθεση κατά μελών του Παγκύπριου Συνδέσμου Αγωνιστών, στη Πλατεία Μεταξά στη Λευκωσία, με αφορμή εκδήλωση για το Ενωτικό Δημοψήφισμα. Ανακοπή από τον αστυνόμο Λαγοδόντη παρά τη Μια Μηλια λεωφορείων από Ακανθού και Τρίκωμο με άτομα που ήθελαν να διαδηλώσουν. Κατάσχεση συνθημάτων.

Στα μέσα του 1960 ιδρύθηκε στη Λευκωσία η «Εθνική Πνευματική Εστία» η οποία ωστόσο δεν είχε καμιά σχέση με πνευματικές δραστηριότητες. Επρόκειτο για παρακρατική οργάνωση που ανέλαβε να διαδραματίσει συγκεκριμένο ρόλο για επικράτηση στο εσωτερικό μέτωπο. Τον Ιανουάριο του 1961 ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Αγωνιστών που πρόσκειτο στον στρατηγό Γ. Γρίβα – Διγενή, αποφάσισε να οργανώσει πορεία με την ευκαιρία της επετείου του Ενωτικού Δημοψηφίσματος. Το έργο της καταστολής της εκδήλωσης ανατέθηκε στην Πνευματική Εστία. Στις 15 Ιανουαρίου ένοπλοι μασκοφόροι εφόρμησαν στο οίκημα του Συνδέσμου και κατέσχεσαν όλα τα πανώ με τα συνθήματα. Στη συνέχεια ένοπλα μέλη της Εστίας ανέκοψαν λεωφορεία που μετέφεραν κόσμο στη Λευκωσία και τους απείλησαν ώστε να εγκαταλείψουν τα σχέδια τους. Λόγω των μέτρων που είχαν ληφθεί, μόλις δέκα άτομα συμμετείχαν στη διαδήλωση και όταν προσέγγισαν την Πλατεία Μεταξά, δέχτηκαν την επίθεση νεαρών μελών της Πνευματικής Εστίας που τους γρονθοκόπησαν.
Στις 3 Αυγούστου 1961 ένα άτομο προσποιούμενο τον ασθενή, εισήλθε στο γραφείο του αντιπροέδρου της Δημοκρατικής Ένωσης Ιωάννη Πολυδωρίδη. Τράβηξε πιστόλι για να τον σκοτώσει γιατί, όπως του είπε, καταφερόταν κατά του Μακαρίου. Το πιστόλι έπαθε εμπλοκή και ο δράστης το χρησιμοποίησε για να κτυπήσει κατ’ επανάληψη τον Πολυδωρίδη στο κεφάλι.

1961

16/8/1961

Δολοφονούνται κοντά στη Μονή οι εκ Παραμύθας αγωνιστές Ευριπίδης Νούρος και Νεοκλής Παναγιώτου. Πλήρωσαν με τη ζωή τους , την αντίθεση τους με το Ζυριχικό καθεστώς.

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΣΤΥΓΕΡΗΣ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ:

13 Αυγούστου 1961. Ο Νεοκλής Παναγιώτου Γενικός Γραμματέας του Συνδέσμου Αγωνιστών Λεμεσού πήρε την πρόσκληση να επισκεφθεί τη Λευκωσία με τον συναγωνιστή του Ευριπίδη Νούρο, για τις τελικές διευθετήσεις σχετικά με τον διορισμό τους στο Ρ.Ι.Κ. που είχε αποφασισθεί από τον ίδιο τον Υπουργό.
Οι ανυποψίαστοι αγωνιστές έκλειναν το ραντεβού με τον θάνατο για τις 16 Αυγούστου 1961. Ξημερώματα της 16ης Αυγούστου οι δυο αγωνιστές ξεκινούσαν από τη Λεμεσό γεμάτοι χαρά και προσδοκία. Στις 10.30 επισκέφθηκαν στη οδό Λήδρας τον συναγωνιστή τους Ανδρέα Λάμπρου. Φεύγοντας, μετ’ εκπλήξεως διαπίστωσαν ότι τελούσαν υπό στενή παρακολούθηση. Ένα επιβατηγό αυτοκίνητο με αριθμό κυκλοφορίας Β 270 με δύο επιβαίνοντες, τους ακολουθούσε σε όλη τη διαδρομή από τη στιγμή που έφθασαν στη πρωτεύουσα. Ανήσυχοι κατευθύνθηκαν στην Αστυνομική Διεύθυνση Λευκωσίας για να καταγγείλουν το συμβάν και να διαμαρτυρηθούν. Απευθύνθηκαν στον αξιωματικό υπηρεσίας, που τους άκουγε με προσοχή, έδειχνε όμως εμφανώς ότι δεν πείθεται από τη καταγγελία. Ελάχιστα λεπτά μετά την άφιξη τους στην Αστυνομική διεύθυνση διαπίστωσαν μετ’ εκπλήξεως ότι το όχημα που τους παρακολουθούσε είχε ήδη σταθμεύσει στο περίβολο της αστυνομικής διεύθυνσης. Αμέσως αντελήφθησαν ότι αυτοί που τους παρακολουθούσαν ήταν εντεταλμένοι του καθεστώτος. Στις έντονες διαμαρτυρίες τους, ο αξιωματικός απαντούσε, ότι δεν έπρεπε να ανησυχούν και ότι το όχημα που τους παρακολουθούσε εκτελούσε εντεταλμένη υπηρεσία. Ήταν ήδη μεσημέρι. Έφυγαν θορυβημένοι. Το καθεστώς τους παρακολουθούσε στενά. Η πρόσκληση για τον δήθεν διορισμό, ήταν μια απάτη, ένα κόλπο του δαιμόνιου υπουργού, που αποτελούσε το μακρύ χέρι της εξουσίας. Ο αστυνόμος στην Αστυνομική Δ/νση Λευκωσίας σήκωσε το τηλέφωνο και σχημάτισε τον αριθμό κλήσης του Αστυνομικού Σταθμού Μονής.
-Μόλις έφυγαν από εδώ, σε μια ώρα να τους περιμένετε. Κάντε τη δουλειά σας όπως πρέπει. Ο μεγάλος περιμένει αποτέλεσμα. Με τις φράσεις αυτές ακούμπισε το ακουστικό στη συσκευή. Το αυτοκίνητο με τους δύο νεαρούς αγωνιστές έτρεχε στο κύριο δρόμο Λευκωσίας – Λεμεσού .Κανένας δεν τους ακολουθούσε πλέον. Εμειναν με την ιδέα ότι το περιστατικό της παρακολούθησης τους μέσα στη Λευκωσία είχε τελειώσει.
Στις 2.30 ντάλα μεσημέρι, είχαν φτάσει στο ύψος του αστυνομικού σταθμού Μονής. Σε λίγα λεπτά θα έφταναν στη πόλη… Ξαφνικά από την αριστερή πλευρά του δρόμου τρεις φιγούρες πετάχτηκαν μπροστά τους. Ο ένας από αυτούς σήκωσε το αυτόματο στέρλιγκ σημάδεψε το αυτοκίνητο, πάτησε παρατεταμένα τη σκανδάλη και η γεμιστήρα άδειασε. Το αυτοκίνητο έκανε μια γκέλα και έπεσε στο χαντάκι. Ο δολοφόνος άλλαξε γεμιστήρα , όπλισε το στερλιγκ και πλησίασε συνοδευόμενος από τους άλλους δύο συνεργούς του. «Κόσκινο τους κάναμε…» διαπίστωσε. 24 σφαίρες καρφώθηκαν στο σώμα του Νεοκλή Παναγιώτου. Ο Ευριπίδης Νούρος, εισέπραξε δύο θανατηφόρες βολίδες. Ήταν ακόμη ζωντανός. Συμπέρασμα μόνο 4 σφαίρες αστόχησαν και δεν βρήκαν τα θύματα. Οι τρεις δολοφόνοι απομακρύνθηκαν αμέσως και ανέφεραν την επιτυχή εκτέλεση της αποστολής τους. Ο έμπορος που έτυχε να περάσει από το σημείο της ενέδρας λίγα λεπτά αργότερα, αντελήφθη το όχημα μέσα στο χαντάκι διαπίστωσε το φρικτό έγκλημα και θορυβημένος έσπευσε να ενημερώσει τους υπεύθυνους στον παρακείμενο αστυνομικό σταθμό Μονής. Ο αξιωματικός υπηρεσίας, κάλεσε γερανό από τη πόλη της Λεμεσού για να ανασύρει το όχημα από το χαντάκι και να το απομακρύνει. Ο οδηγός του γερανοφόρου οχήματος, προσέδεσε το όχημα με τα δύο θύματα του φρικτού εγκλήματος, όπως βρισκόντουσαν στα καθίσματα πλημμυρισμένα στο αίμα. και το έσυρε κατευθυνόμενος στη Λεμεσσό. Ο Νεοκλής ήταν ήδη νεκρός ενώ ο Ευριπίδης ψυχορραγούσε. Σε λίγο θα απαντούσε το φίλο του στα μακρύ ταξίδι προς τον ουρανό….
Το σχέδιο που καταρτίστηκε στη σύσκεψη πριν από 40 ημέρες είχε επιτύχει πλήρως. Οι δύο ενοχλητικοί και ανυπόταχτοι αγωνιστές ήταν ήδη στον άλλο κόσμο. Δεν μπορούσαν πια να βλάψουν το καθεστώς
Σε επιμνημόσυνο λόγο του στις 16/8/1997 ο βουλευτής Ρίκκος Ερωτοκρίτου αναφέρει: “Σήκωσαν το αντρίκειο ανάστημα τους, και εδώ έγκειται η μεγαλωσύνη των πράξεων τους, σε καιρούς δύσκολους και σχεδόν μόνοι, θαρραλέα και ανυπότακτα μπροστά στην εωσφορική μονοκρατορία του ενός που ισοπέδωνε ψυχές, εκμαύλιζε συνειδήσεις, κατέστρεφε περιουσίες και ψυχρά δολοφονούσε εν μέση οδώ, όσους διαφωνούσαν μαζί του….”.

1962

5/6/1962

Διαφεύγει στο Λονδίνο, ο αστυνόμος Λαγοδόντης, μετά τις δολοφονίες ανθρώπων του υποκόσμου. (Μέλος του ομίλου της “Εθνικής Πνευματικής Εστίας” που ίδρυσε ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος μόλις 15 μέρες πριν την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας)
26/6/1962
Επίθεση κατά του ιατρού Ιωάννη Πολυδωρίδη αντιπροέδρου της “Δημοκρατικής Ένωσης” και αρθρογράφου της αντιπολιτευομένης εφ. ”ΕΘΝΙΚΗ”

1/9/1962
Δολοφονείται ο αγωνιστής Ανδρέας Παντελίδης (Μελινιώτης) μέσα σε κινηματογραφική αίθουσα της Λεμεσού όπου προβαλλόταν η ταινία “ΕΞΟΔΟΣ”. Πλήρωσε με τη ζωή του την αντίθεση του με το Ζυριχικό καθεστώς. Στις 11/6/1966 η μητέρα του, Ελένη Παντελίδη παραπέμπεται σε δίκη με 5 κατηγορίες (διατάραξη δημόσιας τάξης κ.λ.π) γιατί με πικετοφορία στη πλατεία Μεταξά στη Λευκωσία καλούσε το Μακάριο να παραδώσει στη δικαιοσύνη τους δολοφόνους του γυιού της. Ο δικαστής Δημητράκης Στυλιανίδης την άφησε ελεύθερη με εγγύηση 50 λιρών και τη παρέπεμψε σε δίκη στις 20/6/1966. Στη συνέχεια ενεκλείσθη από το καθεστώς, στο Ψυχιατρείο Αθαλάσσας.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΣΤΥΓΕΡΗΣ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ:
Το Σαββατόβραδο της 31ης Αυγούστου 1962, ο Αντρέας Παντελίδης αποφάσισε να ξεφύγει από τις σκέψεις και τα προβλήματα του πηγαίνοντας στο σινεμά στη πόλη της Λεμεσού για να παρακολουθήσει τη προβολή της κινηματογραφικής ταινίας «ΕΞΟΔΟΣ» που αναφερόταν στις διώξεις των εβραίων από τον Χίτλερ κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ο Αντρέας έφτασε στο σινεμά περίπου 20 λεπτά πριν αρχίσει η προβολή της ταινίας. Κατευθύνθηκε στο ταμείο και πήρε εισιτήριο. Πίσω του αίφνης άρχισε να σχηματίζεται ουρά. Μπήκε στην αίθουσα προβολής. Οι θεατές ήταν ακόμη ελάχιστοι. Διάλεξε και κάθισε στην 3η ή 4η σειρά των καθισμάτων. Η πολυπληθύς ομάδα των δολοφόνων και των συνεργών τους που τον παρακολουθούσαν εκ του σύνεγγυς, διεσκορπίστηκαν και κατέλαβαν θέσεις γύρω από το υποψήφιο θύμα. Η προβολή ταινίας τέλειωσε στις μια μετά τα μεσάνυχτα και ο κόσμος άρχισε να αποχωρεί ομαδικά. Όταν ο Αντρέας Παντελίδης, σηκώθηκε κατευθυνόμενος προς τον διάδρομο για να βγει από τη αίθουσα, βρέθηκε περικυκλούμενος από την πολυπληθή ομάδα των δολοφόνων και των συνεργών τους. Οι δύο από τους τρείς εκτελεστές σήκωσαν τα περίστροφα και τα άδειασαν στο σώμα του θύματος. Ο Παντελίδης δέχθηκε πέντε σφαίρες στο στήθος και άλλες τρεις στη πλάτη . Ο θάνατος του ήταν ακαριαίος. Οι εκτελεστές , με ακάλυπτα τα πρόσωπα, αποχώρησαν εν μέσω της ομάδας κάλυψης που τους συνόδευε και τους προστάτευε. Η Ελένη Παντελίδη, η μάνα του νεκρού παρέλαβε το άψυχο σώμα του γυιού της και το έθαψε τη Κυριακή 1η Σεπτεμβρίου 1962. Από την ώρα εκείνη άρχιζε απέλπιδα μακροχρόνια προσπάθεια και αγώνα για να αποκαλύψει τα ονόματα των δολοφόνων και με μοναδικό αίτημα να συλληφθούν και να οδηγηθούν ενώπιον της δικαιοσύνης. Έτρεχε στον αστυνομικό σταθμό της Λεμεσού, έκανε έρευνες, αξιοποιούσε στοιχεία από το τόπο του εγκλήματος, μετετράπη σε εφιάλτη για το καθεστώς. Για να απαλλαγούν από την ενοχλητική παρουσία της, την ενέκλεισαν στο Ψυχιατρείο Αθαλάσσας.

1963

30/11/1963

Ο Πρόεδρος της νεαρής δημοκρατίας Μακάριος, υποβάλλει στον αντιπρόεδρο Κουτσιούκ και στην τουρκική κυβέρνηση υπόμνημα με τα 13 σημεία τροπολογιών του Συντάγματος. Οι ασκός του Αιόλου έχει πιά ανοίξει.
23/12/1963
Το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου ξεκινούν οι πρώτες συγκρούσεις με αφορμή έλεγχο τ/κ που επεχείρησε αστυνομική περίπολος παρά την οδό Ερμού στη Λευκωσία. Την επομένη οι Τ/κ ενεργούν γενικευμένη εξέγερση και επίθεση στα βόρεια προάστια της Λευκωσίας. Η συγκρούσεις επεκτείνονται σε ολόκληρο το νησί. Η ΤΟΥΡΔΥΚ εξέρχεται του στρατοπέδου της και λαμβάνει θέσεις μάχης. Οι Τ/κ δημιουργούν ισχυρούς θύλακες που τους ενισχύουν με πληθυσμούς που μετακινούν από μικτά χωριά. Η Κύπρος καντονιοποιείται. Τίθενται τα θεμέλια της διχοτόμησης.

1964

11/5/1964

– Ταγματάρχης (ΠΖ) Δημήτριος Πούλιος 42 ετών .απ’ το Μαυρέλι Καλαμπάκας,
– Λοχαγός (ΜΧ) Βασίλειος Καποτάς 31 ετών απ’ τα Καλάβρυτα (τον πατέρα και τον αδελφό τού οποίου είχαν εκτελέσει τα ναζιστικά στρατεύματα στη σφαγή των Καλαβρύτων τη Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1943).
ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗΚΑΝ εν ψυχρώ από την τουρκική ΤΜΤ
στην παλιά Αμμόχωστο, μαζί με τον οδηγό τους, τον – 21χρονο αστυνομικό Κωστάκη Παντελίδη απ’ τη Λάρνακα, γυιό του αστυνομικού διευθυντή Λευκωσίας

9/6/1964
Οι υπουργοί της Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου, Σταύρος Κωστόπουλος και Πέτρος Γαρουφαλιάς επισκέπτονται τον Διγενή στην οικία του και του ανακοινώνουν ότι μπορεί να αναχωρήσει κρυφά για την Κύπρο. Το πρωϊνό της 12ης Ιουνίου 1964, ο Διγενής αποβιβάζεται σαν επιβάτης του πλοίου ΑΤΡΕΥΣ, στη Κύπρο. Με το ίδιο πλοίο αποστέλλεται στρατιωτικό προσωπικό και οπλισμός. Ενώ μέχρι τέλους Μαΐου 1964 είχαν αποσταλεί 106 άνδρες, 420 τόνοι υλικών και 617 τόνοι πυρομαχικών, κατά το δίμηνο Ιουνίου – Ιουλίου αποστέλλονται 6.927 άνδρες , 2880 τόνοι υλικών και 2.274 τόνοι πυρομαχικών. Μέχρι τις 10 Οκτωβρίου έχουν αποσταλεί συνολικά 8.364 άνδρες 4.807 τόνοι υλικών και 3,460 τόνοι πυρομαχικών.
18/6/1964
οι Τούρκοι Μασούρας – Αγ. Θεοδώρου επετέθησαν στο Μοσφίλι που είχε αποκλεισθή.
9/7/1964
οι Τούρκοι προωθήθηκαν και κατέλαβαν το στρατηγικό ύψωμα Λωρόβουνο

1/8/1964
Απεστάλη ένα Τάγμα νεοσυλλέκτων υπό τον Ταγματάρχη Νικ. Ντερτιλήν στη περιοχή μεταξύ Λιμνήτη – Μασούρας
6/8/1964
Ο Διγενής επιστρέφων εξ Αθηνών περί την 19ην ώραν καλείται να παρεβρεθή σε Υπουργικό Συμβούλιο που κάλεσε ο Αρχ. Μακάριος. Αποφασίζεται η παρέμβαση της Ε.Φ για να επιτευχθή σταθεροποίηση των θέσεων μας.
8/8/1964
Περί ώραν 7.30 πρωινή, κατελήφθη το Λωρόβουνο. Ο Διγενής βρίσκεται στο πεδίο της μάχης. Επεμβαίνει και το 216 τ.π και οι μάχες διεγάγονται εφ΄ όλοκλήρου του μετώπου. Περί ώραν 11π.μ ο Διγενής λαμβάνει μήνυμα εξ Αθηνών να σταματήσουν άμεσα οι επιχειρήσεις. Ο Διγενής προ του διλήμματος να εγκαταλείψη το εγχείρημα για να φανή υπάκουος στρατιώτης, η να συνεχίση την επιχείρηση και να φανή ανυπάκουος, ως άξιος ηγήτορας αποφασίζει την συνέχιση των επιχειρήσεων και επίτευξη του στόχου. Στην έκθεση του σημειώνει επί λέξει : “…. θα απετέλει δι΄ εμέ τεράστιον στρατιωτικόν σφάλμα και από καθαρώς στρατιωτικής απόψεως όσον κυρίως και ψυχολογικής τοιαύτης η διακοπή πολεμικών επιχειρήσεων και μάλιστα ευνοϊκών δι΄ ημάς ύστερα απο την διάσπασιν της εχθρικής τοποθεσίας μετά πείσμονα εχθρικήν αντίστασιν. Τα τμήματα θα διερωτώντο διατί τα ωθήσαμεν εις την μάχην…”. Περί ωραν 16.20 λίγο πριν την πραγματοποίηση ολικής επίθεσης προς Κόκκινα – Μασούρα, επενέβη με βομβαρδισμούς η τουρκική αεροπορία. Ο ίδιος ο Διγενής, μαζί με τον υπασπιστή του ταγματάρχη Τριανταφύλλου, επενέβησαν για να συγκρατήσουν τμήματα της Ε.Φ (8ο Τ.Σ.) που εγκατέλειπαν ατάκτως τα θέσεις των και υποχωρούσαν εν διαλύσει. Ο Διγενής μεταά ταύτα υπέβαλε την παραίτηση του η οποία δεν έγινε δεκτή. Την 9/8 μετά απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας επεβλήθη γενική κατάπαυση του πυρός.

1967

12/10/1967

Καταπίπτει κοντα στο Καστελλόριζο (100 μίλλια ανατολικά της Ρόδου) αεροπλάνο τύπου comitis 4b GARGO που εκτελούσε τη πτήση Λονδίνο – Αθήνα – Λευκωσία (CY284) Θύματα 66 επιβάτες – 4 αεροσυνοδοί. Η πτώση του αεροσκάφους οφείλεται σε ισχυρή έκρηξη βόμβας που τοποθετήθηκε κάτω απο το κάθισμα 4Α ή 5Α. Ως ύποπτος που μετέφερε τη βόμβα, προφανώς εν αγνοία του, θεωρείται Κύπριος αστυνομικός, κουμπάρος του Πολ. Γιωρκάτζη, που επεβιβάσθη τελευταία στιγμή με εισιτήριο στο όνομα Μιss Iacovidou Nic. Πιθανολογείται ότι στόχος της βόμβας ήταν ο στρατηγός Γ. Γρίβας – Διγενής που μετείχε σε σύσκεψη στην Αθήνα, αλλά έχασε τη πτήση.
17 – 20/10/1967
Παράνομη είσοδος του Ντεκτάς. Σύλληψη του παρά τον Άγιο Θεόδωρο Καρπασίας
15/11/1967
Επιχείρηση εκκαθάρισης θύλακα Κοφίνου – Αγ. Θεοδώρου. Οι Τ/κ επετύγχανον όποτε ήθελαν την διακοπή της κυκλοφορίας στον κύριο οδικό άξονα Λευκωσίας – Λεμεσού.
Με συνεχή έγγραφα το Υπ. Εσωτερικών της Κύπρου αιτείται και απαιτεί την κάλυψη της Ε.Φ σε περίπτωση εμπλοκής της αστυνομίας με τ/κ δυνάμεις.

Στις 31/10/1967 συγκαλείται σύσκεψη υπό την προεδρία του αρχ. Μακαρίου και συμμετοχή του Διγενή, ο οποίος υποστηρίζει ότι η Ε.Φ δεν πρέπει να εμπλέκεται σε αστυνομικές αρμοδιότητες και ότι η αστυνομία είναι σε θέση να αντιμετωπίση τη κατάσταση. Επισημαίνει τον κίνδυνο στρατιωτικής σύρραξης με απρόβλεπτες συνέπειες. Καλεί τον Μακάριο να αναλάβη τις πολιτικές ευθύνες και ούτος ζητά να ενημερωθή η Ελληνική κυβέρνηση και να ζητηθή η έγκριση της. Σε ευρεία σύσκεψη εις Αθήνας με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Γρ. Σπαντιδάκη, με συμμετοχή του δ/ντου του 2ου Γραφείου Συνταγματάρχου Τσατσανίφου, αποφασίζεται η υποστήρηξη της Ε.Φ στις αστυνομικές δυνάμεις, κατά τις περιπολείες που θα άρχιζαν στις 10/11/1967. (μετά από δυο αναβολές ορίστηκε ως ημερομηνία έναρξης των περιπολιών η 14/11/1967. Η Ελληνική κυβέρνηση ενημερωνόταν συνεχώς προ και κατα την διάρκεια των επιχειρήσεων. Τελικά η Ε.Φ επεμβαίνει στην Κοφίνου. Η Λευκωσία εισηγήθηκε και απαίτησε την εμπλοκή της και η Ελλαδική ηγεσία την ενέκρινε. Ο Διγενής ήταν αποδεδειγμένα κατά της εμπλοκής και όμως μετά την διεξαγωγή της επιχειρήσεως, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ελλάδος φέρεται να αγνοεί δήθεν τα γεγονότα και ζητεί ευθύνες από τον Διγενή για υπέρβαση δήθεν αρμοδιοτήτων. Μετά το πέρας της νικηφόρας μάχης, αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση. Η Τουρκία απειλεί με επέμβαση στη Κύπρο. Η Χούντα των Αθηνών, υποκύπτει στις Τουρκικές απαιτήσεις που μεταφέρει ο Αμερικανός διπλωμάτης Σάιρους Βανς που μεσολάβησε για την αποτροπή σύρραξης.
Ο Διγενής ανακαλείται εις Αθήνας δήθεν για συνομιλίες και τίθεται πλέον υπό κατ οίκον περιορισμό, στην επί της οδού Αριστείδου 3 κατοικία του στο Χαλάνδρι. Η Ελληνική Μεραρχία που αποτελούσε τον εγγυητή αποτροπής της Τουρκικής βουλιμίας και επεκτατικότητας, αποσύρεται. Δεν θα υπακούσουν μόνο τρεις ε/κ αξιωματικοί , ο Κώστας Ιωαννίδης (γυιος του δημοσιογράφου ακραιφνούς ενωτικού αγωνιστή Πολύκαρπου Ιωαννίδη), ο Μιχάλης Καλογερόπουλος – Διάκος και ο Κροίσος Χριστοδουλίδης.

Το γιγαντιαίο έργο της θωράκισης της Κύπρου έναντι της Τουρκικής απειλής, που πέτυχε ο Διγενής με τη συνεργασία των λοιπών φορέων , με πείσμα και οργανωμένη προοπτική , γκρεμίστηκε από την αυτοαποκαλούμενη Εθνική Κυβέρνηση, από τη Χούντα των Συνταγματαρχών. Μετά την ατιμωτική αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας, η Κύπρος παρέμεινε έρμαιο στις ορέξεις της Τουρκίας. Η Χούντα απερίσπαστη συγκεντρώθηκε στην αντιμετώπιση των εσωτερικών προβλημάτων του ελλαδικού χώρου ( έκλεισε μια πληγή που προκαλούσε οικονομική αιμορραγία στη χώρα!!!, ισχυρίστηκαν) και ο Γ. Παπαδόπουλος αφέθηκε να ονειρεύεται συνεργασία με τους Τούρκους στο Αιγαίο. Στη Κύπρο οι ανθενωτικές δυνάμεις που είχαν σαν σύνθημα τους “ ΕΞΩ ΤΑ ΞΕΝΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ” και βεβαίως εννοούσαν πρωτίστως την Ελληνική Μεραρχία, ένοιωσαν ανακούφιση και ικανοποίηση.
Να επισημάνουμε ότι τον Νοέμβριο 1967 υπήρχαν στη Κύπρο:
α) 5 Ανώτερες Διοικήσεις με 18 Τάγματα Πεζικού συνολικής δύναμης 9.500 ανδρών υπαγόμενες στην Στρατιωτική Δύναμη Κύπρου (ΣΔΙΚ)
β) 3 Μοίρες καταδρομών με συνολική δύναμη 1.200 ανδρών περίπου.
γ) Διοίκηση Μάχης με 1 μηχανοκίνητο Τάγμα Πεζικού (32 τροχοφόρα τεθωρακισμένα), 1 Επιλαρχία Μέσων Αρμάτων (32 άρματα) και 1 Επιλαρχία Αναγνωρίσεως (40 τεθωρακισμένα)
γ) Διοίκηση Πυροβολικού (ΔΠΒ) με 3 Μοίρες Πεδινού Πυροβολικού των 25 λιβρών, 2 Μοίρες πεδινού Πυροβολικού των 100χλς, 1 Μοίρα Αντιαρματικού Πυροβολικοί των 6 λιβρών και 2 Μοίρες Ορειβατικού Πυροβολικού
δ) Μια Ελληνική Μεραρχία και η ΕΛΔΥΚ με συνολική δύναμη 10.000 ανδρών περίπου, με 2 Μοίρες καταδρομών, και 2 ίλες αρμάτων από τις οποίες η μια είχε 17 άρματα Μ47 και η άλλη 17 άρματα Μ24.
Συνολικά την περίοδο εκείνη οι Ελληνκές δυνάμεις στη Κύπρο αριθμούσαν 24.700 άνδρες. (15.000ε/κ, 1.200 ΕΛΔΥΚ, 8.500 Μεραρχία). Η ΑΣΔΑΚ είχε καταρτίσει το σχέδιο Άμυνας της Κύπρου με την ονομασία “ΚΑΛΥΨΩ” το οποίο προέβλεπε την απόκρουση της τουρκικής απόβασης και εξάλειψη των Τ/κ θυλάκων πριν ή, ταυτόχρονα με την απόβαση.
Ταυτόχρονα, η αντιαεροπορική άμυνα της Κύπρου ήταν σχεδόν αδιαπέραστη, ενω η παράκτια άμυνα με πολυβολεία επεκτείνετο σε όλη τη παραλιακή ζώνη του νησιού..
Η Τουρκία κέρδισε χωρίς να ρίξη ούτε μια σφαίρα!!! Η Κύπρος απογυμνωμένη πλέον από τη προστασία της Μεραρχίας, θα παραμένει έρμαιο στις τουρκικές ορέξεις. Η ηγεσία του τόπου θα δώσει μέγιστο βάρος στην ανάπτυξη του τουρισμού, χωρίς καμμιά φροντίδα για την αναδιοργάνωση της άμυνας του τόπου (ακόμη και τα υπάρχοντα παράκτια πολυβολεία θα καταστρέφονται για να κτιστούν τουριστικές εγκαταστάσεις). Ταυτόχρονα θα επιδίδεται σε διώξεις των όσων επιμένουν στην Ενωτική Γραμμή. Η Τουρκία απλά θα περιμένει να της δοθή η αφορμή για να εισβάλη στο νησί.
28/12/1967
Ιδρύεται η προσωρινή Τουρκοκυπριακή Διοίκηση

1968

8/12/1967 – 16/1/1968

Ολοκληρώνεται η αποχώρηση από τη Κύπρο της Ελληνικής Μεραρχίας, στα πλαίσια συμφωνίας που επέβαλε η Τουρκία και απεδέχθηκαν Αθήνα και Λευκωσία, μετα τα γεγονότα της Κοφίνου. Μαζί με τη μεραρχία απομακρύνεται και ο ΔΙΓΕΝΗΣ. Τον Ιανουάριο του 1968 ο Διγενής καλεί στην Αθήνα τον γνωστό δικηγόρο Λεμεσού και αγωνιστή της ΕΟΚΑ Πανίκκο Σωτηρίου και του αναθέτει την εκπαίδευση μελών μυστικής οργάνωσης που είχε σαν σκοπό την δράση κατά της Χούντας. Μετά την αποστρατεία και σύλληψη και τον εκτοπισμό του συνταγματάρχη Οπρόπουλου, συνεργάζεται με τους Ταγματάρχες Νικόλαο Λύτρα, Σπύρο Μουστακλή και Γεώργιο Καρούσο για την ανατροπή της Χούντας.
12/1/1968
Επίθεση ομάδας οπαδών Μακαρίου με επικεφαλής τον Παπαφονιά που έφερε Ελληνική σημαία, κατά των γραφείων της εφ. “ΠΑΤΡΙΣ”. Λιθοβολισμός από τον οποίο ετραυματίστηκε μία υπάλληλος.
23/2/1968
Προεκλογική συγκέντρωση του Τάκη Ευδόκα στη Λευκωσία, διαλύεται από την αστυνομία. Τραμπουκισμοί από μέλη της αστυνομίας. Έκοψαν τα μεγάφωνα, Γιαουρτώθηκαν όλοι οι παριστάμενοι επί της εξέδρας. (Τάκης Ευδόκας, Θεμιστοκλής Δέρβης, Ρένος Κυριακίδης κ.ά.). Την επιδρομή διευθύνει ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης από τα γραφεία της Λέσχης Φιλίππων στη Πλατεία Σολωμού. Να σημειωθεί ότι αποκλείστηκε παντελώς από το ΡΙΚ μετάδοση οιουδήποτε μηνύματος από τον υποψήφιο Τ. Ευδόκα.
25/2/1968
Προεδρικές Εκλογές. Υποψήφιοι οι Μακάριος και Τάκης Ευδόκας. Επανεκλέγεται ο Μακάριος με ποσοστό 95,45% έναντι 3,71% του Τάκη Ευδόκα. Ενδεικτικό του κλίματος που κρατούσε, στο χωριό Φύτη της Πάφου, οι κάλπες έκλεισαν χωρίς ψηφοφορία, αφού ο υπεύθυνος της αστυνομίας ρώτησε τους παρισταμένους “Υπάρχει κανένας πεζεβέγκης που θα ψηφίσει εναντίον του Μακαρίου;” Αφού κανείς δεν απάντησε, συμπλήρωσε 68 ψηφοδέλτια όσα και ο αριθμός ψηφοφόρων και τα έριξε στη κάλπη.
11/3/1968
Bρέθηκε στραγγαλισμένη η αγωνίστρια της ΕΟΚΑ Νίτσα Χατζηγεωργίου. Η Νίτσα Χατζηγεωργίου ήταν ανάμεσα στους αγωνιστές που δεν επεκρότησαν τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου και παρέμενε φανατικά πιστή στην Ένωση και χαρακτήριζε προδότες όσους είχαν συμβιβασθεί. Το κράτος και το παρακράτος που στήθηκε το 1960 από τον «Χουντίνι» της ΕΟΚΑ και υπερυπουργό Εσωτερικών και Αμύνης, Πολύκαρπο Γιωρκάτζη, με την ανοχή αν όχι και τις ευλογίες του προέδρου Μακαρίου, δεν διέθετε αρκετή υπομονή για όσους είχαν διαφορετικές απόψεις. Υπενθυμίζουμε ότι το 1959 δολοφονήθηκε ο αγωνιστής Γιαννάκης Στεφανίδης. Η μάνα του μέχρι το τέλος της ζωής της ζητούσε δικαίωση για την ψυχή του παιδιού της και τιμωρία των ενόχων, που ήσαν σε όλους γνωστοί. Στο τέλος την έκλεισαν σε άσυλο, για να την απαλλαγούν. Το 1961 δολοφονήθηκαν οι αγωνιστές Ευριπίδης Νούρος και Νεοκλής Παναγιώτου. Το 1962 δολοφονήθηκε ο αγωνιστής Ανδρέας Παντελίδης. Όλοι ήσαν εναντίον των συμφωνιών που υπέγραψε ο Μακάριος.

1969

5/2/1969

Αναγγελία ίδρυσης των κομματικών σχηματισμών ΕΝΙΑΙΟ, ΕΔΕΚ, ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ και ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ, με οδηγίες του προέδρου Μακαρίου.
21/3/1969
Ίδρυση παρακρατικής Οργάνωσης ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ ως αντίβαρο της ισχύος του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη. Χρηματοδοτείται και εξοπλίζεται από την αρχιεπισκοπή. (Πρώτη ενέργεια η απόπειρα κατά του αρχηγού της αστυνομίας Χαρ. Χασάπη στη Μόρφου). Αργότερα αφού εξέφυγαν από τον έλεγχο του, ο πρόεδρος Μακάριος τους αποκαλεί “συμμορία” (πηγή Δηλώσεις υπαρχηγού αστυνομίας Φανή Δημητρίου στην εφημερίδα Αλήθεια Ιούνιος 1997).
13/8/1969
Απόπειρα Αλέκου Παναγούλη κατά του πρωθυπουργού Γ. Παπαδόπουλου.
14/8/1968
Επίθεση κατά του Κώστα Σιακαλλή στη Λάρνακα, δικηγόρου- αρθρογράφου της αντιπολιτευομένης εφημερίδας “ΕΘΝΙΚΗ”. Επίθεση κατά του Θεμιστοκλή Δέρβη, εκδότης της “ΕΘΝΙΚΗ” και ιατρού Κων. Τσέλλου, αρθρογράφου της ιδίας εφημερίδας.
4/9/1969
Ο Μακάριος επιστρέφοντας από ταξίδι στη Σουηδία, συναντά στην Αθήνα, τον πρωθυπουργό της Ελλάδος Γ. Παπαδόπουλο.
2/10/1969
Βόμβα ερίφθη στο προαύλιο του Αρχιεπισκοπικού Μεγάρου (τεκμήρια βρέθηκαν στο ΘΟΙ Ομορφίτας που ενοχοποιούν οπαδούς του Γιωρκάτζη).
1/11/1969
Μετά το πόρισμα Θεοφιλογιαννάκου, παραιτείται ο υπουργός Εσωτερικών Πολύκαρπος Γιωρκάτζης.
10/12/1969
Ανώνυμα φυλλάδια ερίφθησαν στη Λευκωσία με κατηγορίες για οικονομικά εγκλήματα από τον περίγυρο Μακαρίου (ενοχοποιούν τον Γιωρκάτζη).

1970

8/3/1970

Απόπειρα κατα του Μακαρίου από τη στέγη της Σεβερείου Βιβλιοθήκης. Κατάρριψη του ελικοπτέρου που θα τον μετέφερε στο Μαχαιρά. Τραυματισμός του χειριστή του, Μιχ. Παπαδογιάννη.
13/3/1970
Ένταλμα σύλληψης εναντίον του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, Απόπειρα διαφυγής στη Βηρυτό. Έρευνα στο διαμέρισμα του, όπου ανευρέθησαν 2 περίστροφα (αυτά που του δώρησε στην ονομαστική του εορτή ο πρόεδρος Μακάριος) και αριθμός σφαιρών. Του επεβλήθη πρόστιμο 150 λιρών για τα όπλα και 10 λιρών για τις σφαίρες. Αφέθη ελεύθερος υπό περιοριστικούς όρους.
15/3/1970
Δολοφονείται εντός του αυτοκινήτου του σε αγροτικό δρόμο παρά τη Μια Μηλιά ο Πολ. Γιωρκάτζης.
29/3/1970
Ποινική Δίωξη κατά του Τάκη Ευδόκα για άρθρο του στην εφημερίδα “ΓΝΩΜΗ” με τίτλο “ Ο Μακιαβέλι στον Μακάριο”. Τιμωρείται με δίμηνη φυλάκιση και οδηγείται στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας. Σε μήνυμά του από τις φυλακές αναφέρει:  «Από τη φυλακή απευθύνω θερμό χαιρετισμό προς τα Δημοκρατικάς Δυνάμεις του λαού μας. Αποστέλνω το μήνυμα ότι ο αγών μας συνεχίζεται, αι διώξεις, αι φυλακίσεις, αι κακουχίαι δεν μας πτούν. Δεν ανακόπτουν τη πορεία μας. Ο πόνος, μας ενδυναμώνει. Το μαρτύριο μας ενισχύει. Όταν αρχίζαμε τον αγώνα εγνωρίζαμε ότι χρειάζονται θυσίαι. Ότι η έννοια του ατόμου ταυτίζεται με την έννοια του αγωνιστικού συνόλου. Δια τούτο αι προσωπικαί περιπέτειαι ουδόλως πρέπει να ανακόψουν την προέλασιν προς την ΝΙΚΗΝ. Η νίκη είναι αναγκαία δια τον Λαόν. Εχετε πίστιν εις τον δίκαιον Εθνικόν αγώνα μας. Θα νικήσωμεν.”

1971

31/8/1971

Ο Διγενής παραπλανεί τους φρουρούς του, καταφέρνει να διαφύγει από την Ελλάδα και στις 31 Αυγούστου 1971, μετά από περιπετειώδες ταξίδι αποβιβάζεται σε παραλία κοντά στο κόλπο Πισσουρίου. Σκοπός του να αποτρέψει τις προθέσεις της Χούντας για ξεπούλημα της Κύπρου και να επαναφέρει το Κυπριακό στη πορεία Αυτοδιάθεσης – Ένωσης. Δημιουργεί την ΕΟΚΑ Β που στελεχώνεται από παλαιούς και νέους αγωνιστές. Θέτει τις βάσεις της Οργάνωσης και προχωρεί σε υποβολή προτάσεων για επάνοδο του Κυπριακού στους αρχικούς στόχους του αγώνα, στην Αυτοδιάθεση – Ένωση.

1972

H EKΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΡΗΞΗ ΚΑΙ ΔΙΧΟΝΟΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ.

2/3/1972

Οι τρεις Μητροπολίτες, μέλη της Ιεράς Συνόδου της εκκλησίας της Κύπρου, Κιτίου Άνθιμος, Πάφου Γεννάδιος και Κηρυνείας Κυπριανός, επανέρχονται στο ζήτημα της ανάληψης κοσμικής εξουσίας από τον προκαθήμενο της εκκλησίας της Κύπρου Μακάριον Γ και τον καλούν “ να αποχωρισθεί της κοσμικής εξουσίας “και να περιοριστεί στα εκκλησιαστικά του καθήκοντα καθ΄ ότι βάσει των ιερών κανόνων της Ορθόδοξης εκκλησίας η άσκηση πολιτικής εκουσίας από κληρικούς είναι ασύμβατος με την ιδιότητα του κληρικού (ΑΙΡΕΣΗ ΠΑΠΟΚΑΙΣΣΑΡΙΣΜΟΥ). Σημειωτέον ότι το θέμα ασυμβιβάστου έθεσαν οι τρεις μητροπολίτες προς τον Αρχιεπίσκοπο και τον Ιανουάριο 1968, καλώντας τον να αφήσει το πηδάλιον της κοσμικής εξουσίας σε λαϊκούς. Το αυτό συνέβη και παλαιώτερα. Με αφορμή την εισήγηση των τριών μητροπολιτών. οργανωμένοι οπαδοί του Προέδρου – αρχιεπισκόπου Μακαρίου επιτίθενται στο μητροπολιτικό μέγαρο στη Λεμεσό με σκοπό να λιντσάρουν τους μητροπολίτες Κιτίου και Πάφου που διέμεναν εκεί. Την επομένη μέρα το κτίριο έδινε την εντύπωση ότι πέρασαν από εκεί στίφη βαρβάρων.
Στις 13/3/1972 η Ουρανία Κοκκίνου χαρακτηρίζει τους ιερούς κανόνες που θεσπίζουν ασυμβίβαστο πολιτικής και εκκλησιαστικής εξουσίας, ως “σκωληκόβροτους, μη δεσμευτικούς και πεπαλαιωμένους”.
Στις 15/3/1972 εγκάθετοι του Μακαρίου καταλαμβάνουν το Μητροπολιτικό μέγαρο στη Πάφου και κηρύσσουν ανεπιθύμητο και έκπτωτο τον γηραιό μητροπολίτη Πάφου Γεννάδιο, ο οποίος εξαναγκάζεται να μεταφέρει την έδρα του στη Μονή Τροοδιτίσσης.
Στις 19 /3/1972 ο Μακάριος απαντά προς τους τρεις μητροπολίτες “…δεν συμφωνώ με την εισήγηση σας, αλλά εάν επιμένετε θα εθεώρουν υποχρέωση μου την αποδοχήν της καθ όσον δεν θα υπήρχε δι΄ εμέ άλλη επιλογή…”
Οι κληρικοί διχάζονται, άλλοι ασπάζονται τις απόψεις των τριών συνοδικών και άλλοι παραμένουν πιστοί στον Παποκαίσσαρα. Το ίδιο και το ποίμνιο της εκκλησίας. Ακολούθησαν οργισμένες αντιδράσεις οργανωμένων οπαδών του Μακαρίου και επεισόδια εις βάρος των τριών μητροπολιτών, των κληρικών που τους ακολουθούσαν και του ποιμνίου.
27 /3/1972
Με υπόμνημά τους οι τρεις μητροπολίτες διαμαρτύρονται προς τον Μακάριο για τους βανδαλισμούς και τις οργανωμένες επιθέσεις εναντίον των και για τη κατάληψη της μητροπόλεως Πάφου.
Την 1η Ιουνίου 1972 οι τρεις μητροπολίτες τάσσουν δεκαήμερη προθεσμίας στον Μακάριο, να εγκαταλείψη το κοσμικό αξίωμα του σε λαϊκούς και να περιοριστεί στα εκκλησιαστικά του καθήκοντα.

Στις 10 Ιουνίου 1972 ο Μακάριος τους απαντά “ Η κρισιμότης της καταστάσεως επιβάλλει την συνέχιση της προσφοράς των υπηρεσιών μου προς τον Λαόν….” (σε αντίθεση με την από 19/3/1972 απάντηση του.)
Στις 8 Ιουνίου 1972 παράνομη σύναξη ιερέων επαρχίας Πάφου στρέφεται κατά του οικείου μητροπολίτου. Ακολουθούν επιθέσεις σε κληρικούς που δεν συντάσσονται με τον Μακάριο, κλείσιμο ναών, ναρκοθέτηση ναών, διακοπή μισθοδοσίας κληρικών, αποπομπή ιεροψαλτών, επιθέσεις κατά πιστών, ασχημίες, βανδαλισμοί, απειλές, εκβιασμοί, εφημερίδες φίλα προσκείμενες στον Μακάριο καλούν και προτρέπουν τους οπαδούς του προέδρου σε επεισόδια προς στήριξή του.

Στις 23/7/1972 ο Μακάριος σε δηλώσεις στην Αθηναϊκή εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» αναφέρει “την οποιαδήποτε απόφαση μου επί του θέματος τούτου θα υπαγορεύσουν λόγοι εθνικοί και ουχί η οπιαδήποτε γνωμη και απόφαση τν τριών μητροπολιτων”
Ακολουθουν κηρυγματα μισους απο τον χωρεπισκοπο Κωνσταντιας Χρυσόστομον από τον άμβωνα του καθεδρικού ναού Αγιου Ιωάννου στη Λευκωσία “ Υψωσατε τους γρόνθους σας, αποκόψατε τας χείρας των…” (όσων επιβουλεύονται τον Μακάριο)

1/4/1972
Έφεδροι αξιωματικοί αποδοκιμάζουν εντόνως κατά την παρέλαση και τους εορτασμούς επί της επετείων της 1ης Απριλίου, στην πόλη της Αμμοχώστου, τον χωρεπίσκοπο Κωνσταντίας Χρυσόστομον (μετέπειτα Αρχ. Κύπρου)

24/8/1972
Ο Αρχιμανδρίτης της Μητροπόλεως Πάφου, Ιωάννης Μαλλουρής, κληθείς στο ΚΕΝ Γεροσκήπου για ορκομωσία νεοσυλλέκτων, δέχεται επίθεση από οργανωμένους οπαδούς του Μακαρίου και με τη συνέργεια αστυνομικής δύναμης, με σκοπό το λιντσάρισμα του. Διαφεύγει με παρέμβαση του στρατού.
2/10/1972
Ομιλία του χωροεπίσκοπου Κωνσταντίας Χρυσοστόμου, στο Α΄ Γυμνάσιο Αρρένων Αμμοχώστου κατά τη διάρκεια αγιασμού, δίνει το έναυσμα για εκτεταμένα επεισόδια μεταξύ μαθητών, και σε αποδοκιμασία του ιδίου.

Περιοδικό “ΖΩΗ” Ιούλιος 1972:

“Καθημερινώς καταφθάνουν δυσάρεσται ειδήσεις εκ Κύπρου. Τόσον αι εφημερίδες της Μεγαλονήσου, όσον και επιστολαί αναγνωστών, αναφέρουν πλείστα όσα, τα οποία μαρτυρούν ότι ένας διωγμός έχει ξεσηκωθεί από τους κυβερνώντας εναντίον όλων εκείνων οι οποίοι έχουν το θάρρος να διαφωνούν και να εμμένουν στην κανονική εκκλησιαστική τάξη. Ιδού μερικά περιστατικά: Ο διάκονος της μητροπόλεως Κιτίου Κρίτων Διονυσίου, ετέθη σε διαθεσιμότητα, απεκόπη η μισθοδοσία του και κατεδικάσθη εις τον δια πείνης θάνατον, ηναγκάσθη να εργάζεται ως εργάτης σε οικοδομή επί της λεωφόρου Λεμεσού. » Το ίδιο συνέβη και με όλους τους κληρικούς (με πολυμελείς οικογένειες) που τάχθηκαν υπέρ των απόψεων των τριών συνοδικών. Με τη συνδρομή της αστυνομίας, ο παποκαίσσαρας σφραγίζει ιερούς ναούς, εξώνει κληρικούς και λαϊκούς που συνασπίζονται με τους τρεις συνοδικούς. Απολύει ακόμη και ψάλτες. Κομμουνιστές που δεν εκκλησιάζονταν καν πιο πριν καλούνται να αναλάβουν ως επίτροποι σε εκκλησίες. Ο Παποκαίσσαρας όπου και να πάει τον ακολουθούν στρατιές του εφεδρικού σώματος που εκτρέπονται σε αίσχη και ιεροσυλίες. Ακολουθίες διακόπτονται, σφραγίζονται ναοί και η ακολουθία συνεχίζεται στο ύπαιθρο η σε παρεκκλήσια, η σε πρόχειρα κατασκευάσματα. Οι εικόνες θυμίζουν τους διωγμούς των πρωτοχριστιοανικών χρόνων. Τόσος φανατισμός και προσωπολατρεία επικρατεί μεταξύ των οπαδών του προέδρου που αποκαθηλώνεται από τους δεσποτικούς θρόνους ιερών ναών η εικόνα του Δεσπότου Χριστού και αναρτάται πλέον έγχρωμη φωτογραφία του Μακαρίου!!!
Ενδεικτική είναι η κατάσταση που περιγράφει ο Γεώργιος Α Γιώρκας στο βιβλίο του “Τα σκαλοπάτια της ζωής” : “………Ο ιερέας του Μαραθόβουνου, παπά Κυριάκος, απόφοιτος της Ιερατικής Σχολής (με διευθυντή τον αρχιμανδρίτη Λευκωσιάτη) ακολούθησε την απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Κύπρου. Εμείς σαν ψάλτες και το εκκλησίασμα ως σύνολο ακολουθήσαμε τον παπά μας. Ο χωρεπίσκοπος Σαλαμίνος Χρυσόστομος (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Κύπρου) μου απέστειλε προσωπική επιστολή, με την οποία μου γνωστοποιούσε τη παραίτηση μου από ψάλτη !!! γιατί δεν έπεισα τον ιερέα να ακολουθήσει τον καθαιρεμένο…»
Οι περισσότεροι παπάδες ακολουθούσαν την απόφαση της ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου. Όμως ο Μακάριος τους εξανάγκασε ή να τον ακολουθήσουν ή να φύγουν εκτός Κύπρου. Αφ΄ ενός διέταξε και περιεκόπη η μισθοδοσία τους από το δημόσιο ταμείο, αφ΄ ετέρου δε με την αστυνομία, προέβη σε βίαιη έξωση τους από τους ναούς. Έτσι δημιουργήθηκαν πρόχειροι τόποι λατρείας, στο ύπαιθρο ή παράγκες (κατακόμβες). Αλλά ούτε εκεί τους άφησε ήσυχους. Με εγκάθετους τους παρενοχλούσε και με μπουλντόζες γκρέμιζε τις κατακόμβες. Στο Μαραθόβουνο, με αστυνομικές δυνάμεις, παρά την αντίσταση του λαού, , την Αγία Τρίτη της εβδομάδας των Παθών, κατάφερε να εξώσει τους πιστούς από την εκκλησία του προφήτη Ηλία. Έφερε τον παπαζαοζύνιχο, με πιστόλα στην κόξα…. και δημιούργησε και εκκλησίασμα … από επιστρατευμένους αριστερούς που ξαφνικά βρέθηκαν να εκκλησιάζονται κάθε Κυριακή, ενώ πιο πριν σύχναζαν έξω από το ναό κάθε Πάσχα… για να εορτάσουν την Ανάσταση.. ….παρενοχλώντας τους πιστούς. Ο παπα Κυριάκος ακολουθούμενος από το σύνολο των τακτικά εκκλησιαζομένων, λειτουργούσε ύστερα από αυτό, σε μικρό εκκλησάκι, μέσα στο περιβόλι του Γιάγκου Παπαδόπουλου. Μάλιστα για να καλύψουμε τις ανάγκες επεκτείναμε το εκκλησάκι, με κατασκευή από τσίγκους. Και ξαφνικά, μια Κυριακή, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, συνοδευόμενος από πολυπληθή συνοδεία αστυνομικών και πραιτοριανών, και από διάφορους κουβαλητούς για εκκλησίασμα, αποφάσισε να επισκεφθεί τον Μαραθόβουνο και να λειτουργήσει στον προφήτη Ηλία. . Ενώ λειτουργούσαμε στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, λόχος πραιτοριανών με επικεφαλής τον γνωστό «Σταφύθκια» παρεμπόδιζε, με απειλές και με άσκηση σωματικής βίας τους πιστούς να προσέλθουν στο ναό, με αποτέλεσμα να προκληθούν αψιμαχίες και ο «Σταφύθκιας» να χάσει πάνω στην αναμπουμπούλα που δημιούργησε ο ίδιος, το πηλήκιο του. Έφτασαν μέχρι το ναό επιχειρώντας να μας κλείσουν τα μικρόφωνα. Ήρθε και με παρακαλούσε να μεσολαβήσω να του δώσουν πίσω το πηλήκιο του. Έξω από το ναό γινόντουσαν μάχες. Τον γυιό μου Βάσσο ηλικίας 18 ετών τον άρπαξε από τον λαιμό, να τον πνίξει. Το πηλήκιο του Σταφύθκι , μου το παρέδωσαν και το πήγα στο Εργατικό Κέντρο, του τηλεφώνησα και ήρθε και το παρέλαβε. Εκ των υστέρων ισχυριζόταν ότι έχασε και το ρολόϊ του. «Να πας να το βρεις!!!» του απάντησα.! Τελικά, όταν έγινε το πραξικόπημα.. ο διαβόητος Σταφύθκιας, όχι μόνο τάχθηκε με τους πραξικοπηματίες αλλά συνέλαβε και τους συναδέλφους του αστυνομικούς του Τμήματος όπου υπηρετούσε και τους έκλεισε στα κρατητήρια!!»

Άλλα περιστατικά βίας από τον Παποκαίσσαρα:
6 Δεκεμβρίου 1973. Οι πιστοί που εκκλησιάζοντο στην κατακόμβη Άγιου Ελευθερίου στη Λεμεσό, βρέθηκαν προ ερειπίων του ιερού ναού που κατεστράφη ολοσχερώς ανατιναχθείς με βόμβες που τοποθέτησαν οπαδοί του Παποκαίσσαρα.
4 Ιανουαρίου 1974. οπαδοί του παποκαίσσαρα ανατινάζουν τον ναό του αγιου Γεωργιου στα Λατσιά Λευκωσίας, μετατρέποντας τον σε άμορφη μάζα ερειπίων.
Στις 10 Ιουνίου 1974, ανατινάχθηκε η κατακόμβη του Αποστόλου Βαρνάβα στην Αμμόχωστο.
Στις 10 Ιουνίου 1974 ανατινάχθηκε η κατακόμβη των 13 Οσιομαρτύρων της Καντάρας, στην Ακρόπολη Λευκωσίας. Αργότερα, ιερά σκεύη, σταυροί και εικόνες που κάηκαν από τις ανατιναχθείσες κατακόμβες βρέθηκαν στα υπόγεια της Αρχιεπισκοπής στον ίδιο χώρο που υπήρχαν όπλα και πυρομαχικά.
Στις 24 Ιουνίου 1974 ο Τμηματάρχης Μέσης Εκπαίδευσης με εγκύκλιο του απαγόρευε των εκκλησιασμό εκπαιδευτικών σε κατακόμβες με απειλή πειθαρχικών μέτρων.
Στις 14 Μαίου 1975 αστυνομική δύναμη κατέλαβε τη Μητρόπολη Λεμεσού αφού κατάφερε να παραπλανήσει τον μητροπολίτη Κιτίου.
Στις 15 Μαίου 1975 αστυνομική δύναμη κατέλαβε τον ιερό ναό Αγ. Γεωργίου στα Λατσία και εγκατέστησε φρουρά. Το ίδιο σκηνικό επανελήφθη στις 15 Ιουνίου 1975 και στο Λιοπέτρι.
Η εκκλησιαστική κρίση συνεχίστηκε και μετά την τουρκική εισβολή. Μετά τον θάνατο του Μακαρίου, επήλθε η τελική λήξη της κρίσης και γεφύρωση του χάσματος με συμφωνία μεταξύ των δυο πλευρών δια της οποίας ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος απεδέχετο ότι δεν είναι επιτρεπτή η ανάληψη κοσμικής εξουσίας από κληρικούς. Τουτέστιν οι οπαδοί του Παποκάισσαρα μετά τον θάνατο του, συνομολόγησαν ότι ο Παποκαισσαρισμός είναι αίρεση και ότι είναι αντίθετη με τους ιερούς κανόνες και μη συμβατή η ανάληψη πολιτικής εξουσίας από κληρικούς.
ΤΣΕΧΙΚΑ ΟΠΛΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗ
Ο Μακάριος με πάσα μυστικότητα, ερήμην της Ε.Φ. εισάγει οπλισμό από την Τσεχοσλοβακία για να εξοπλίσει τις παρακρατικές οργανώσεις του.
Εφημερίδα “ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ” 9/3/1972
Ο οπλισμός μετεφέρθη και αποθηκεύτηκε στην Αρχιεπισκοπή με 41 φορτηγά αυτοκίνητα. 3.350 κιβώτια περιείχαν όπλα και 7.750 κιβώτια περιείχαν πυρομαχικά Τα στοιχεία αυτά κατετέθησαν επί δικαστηρίων. Κατετέθη επίσης ότι ο Αρχιεπίσκοπος δώρισε δυο πιστόλια στον πρώην Υπ,. Εσωτερικών Πολ Γιωρκάτζη. Εγράφη δε σχετικώς (ΠΑΤΡΙΣ 28-10-1971) “Κόλλυβα ήταν τα περίστροφα δια να τα μοιράζει ανά δύο εις Ιεράρχης; Και εις πόσους εμοίρασε τοιαύτα;”
H αρχιεπισκοπή είχε μετατραπεί σε κέντρο διακίνησης όπλων προς το παρακράτος. Βρέθηκαν δεκάδες χειρόγραφες και δακτυλογραφημένες αποδείξεις παραλαβής όπλων. Με τα όπλα αυτά εξοπλίζοντο ομάδες οπαδών του Μακαρίου, Λυσσαριδικοί και μέλη τους ΑΚΕΛ. Ως:
Σε πέντε αποδείξεις, αναφέρονται ως παραλήπτες οπλισμού οι
α) Τάκης Προβίδης (22/1/1973)
β) Αντρέας Αμμάν (29/3/1973)
γ) Σταύρος Κορνήλιος ( 9/6/1973)
δ) Ανθυπαστυνόμος Μαλέκκος ( (15/7/1973)
ε) Ανδρέας Ζήνωνος (5/4/1974)
Σε άλλες αποδείξεις αναφέρονται ως παραλήπτες
α) Χριστοφίδης παρέλαβε στις 26-1-1973, 5 αυτόματα και 5 χειροβομβίδες ΜΚ2
β) Ανδρέας Αμάν, παρέλαβε στις 6-4-73 , 4 αυτόματα και 280 φυσίγγια 7,63 μμ
γ) Αντώνης Χαμπή Φανιέρος, παρέλαβε στις 23/6/1973 2 ημιαυτόματα και 120 φυσίγγια. Ο ίδιος παρέλαβε στις 6/4/1974 1 ημιαυτόματο, 3 ξιφολόγχες και 250 φυσίγγια
δ) Λοχίας 1278 Πέτρος Λοίζου, σωματοφύλακας του Β. Λυσσαρίδη παρέλαβε στις 7/2/1973 25 τυφέκια και 3/360 φυσίγγια. Την ιδια ημερομηνία παρέλαβε άλλα 20 τυφέκια και 3.360 φυσίγγια.
Ο ίδιος παρέλαβε στις 17/5/1974 40 καλασνίκωφ και 5.500 φυσίγγια , ενώ στις 21/5/1974 παρέλαβε 22 καλασνίκωφ με κοντάκι , 14 καλασνίκωφ με πτυσσόμενο κοντάκι και 3 μπαζούκας. Ο τελευταίος παρέλαβε , σε διάφορες ημερομηνίες εκατοντάδες αυτομάτων καλασνίκωφ και τυφεκίων προφανώς δι΄ εξοπλισμόν ομάδων του Λυσσαρίδη.
ε)Στέλιος Γεωργίου από Τρούλλους παρέλαβε 7 ημιαυτόματα τυφέκια και 1125 φυσίγγια
στ) Σταύρος Κορνήλιος, παρέλαβε στις 21/6/1974 4 καλασνίκωφ και 550 φυσίγγια
ζ) Αντρέας Παναγίδης από τη Καλαβασό, παρέλαβε στις 25/6/1974 ένα ημιαυτόματο και 200 φυσίγγια
η) Αντώνης Χαμπή Φανιέρος από Αραδίππου, παρέλαβε στις 5/10/1973 δυο καλασνίκωφ και 6 πλήρεις γεμιστήρες
θ) Λεωνίδας Στέλλιου από Λεμεσό, παρέλαβε στις 15/3/1973 6 χειροβομβίδες και 100 φυσίγγια των 45, 50 και 38 χιλ.
ι) Εζεκίας Παπαϊωάννου (Γ.Γ. ΑΚΕΛ) στις 13/8/1973 παρέλαβε 7 ημιαυτόματα, και 7 τελαμώνες φυσιγγίων . Την απόδειξη υπογράφει ο ίδιος ο Εζεκίας Παπαϊωάννου και από κάτω υπογράφει ο Γεώργιος Τομπάζος, διευθυντής της ΚΥΠ.

ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΓΕΝΗ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΟΥ

26/3/1972

Με παρέμβαση του Βασιλέως Κωνσταντίνου, διευθετείται συνάντηση Μακαρίου – Διγενή στη Λευκωσία. Η συνάντηση των δυο ανδρών “έγινε σε κλίμα συγκίνησης. Αλληλοασπάστηκαν και εδάκρυσαν κατασυγκινημένοι και οι δύο. Ο Διγενής προτείνει χείρα φιλίας στον Μακάριο και συνένωση των προσπαθειών τους για τη σωτηρία της Κύπρου, με πρώτο βήμα, την από κοινού καταγγελία της Χούντας, που θα επέφερε την πτώση της. Κάνει σαφείς και ορισμένες προτάσεις . Ανάληψη της προεδρίας της Δημοκρατίας από τον Πασχάλη Πασχαλίδη, Ο Μακάριος παραμένει Εθνάρχης και μαζί με τον Διγενή ασκούν τον έλεγχο σε μια προσπάθεια Ελληνοποίησης των πάντων εκ των κάτω προς τα άνω και επάνοδο του Κυπριακού στα πλαίσια Αυτοδιάθεσης – Ένωσης. Στους όρους αυτούς συμφώνησε ο Μακάριος. Θα ακολουθούσε και άλλη συνάντηση τους, για εφαρμογή των όρων, αλλά ο Μακάριος θα υπαναχωρούσε, ειδοποιόντας τον Διγενή ότι άλλαξαν οι συνθήκες και πλέον δεν ισχύουν όσα συμφωνήθηκαν.

Στις 4/5/1972 ο Μακάριος απορρίπτει τις προτάσεις Διγενή με τον ισχυρισμό ότι παρουσιάστηκαν νέες εξελίξεις και δεδομένα.
Στην από 16/5/1972 απαντητική επιστολή του ο Διγενής αναφέρει:
“Μου λέγετε ότι δεν σκοπεύετε επί του παρόντος να παραιτηθείτε του προεδρικού αξιώματος. Και όμως, κατά την συνάντησιν μας, όταν σας εισηγήθην την παραίτησιν σας, δεν απερρίψατε τούτο, αλλ΄ αντιθέτως ηρχίσατε να συζητείτε ποιον θα ήτο το καταλληλότερον πρόσωπον να υποδειχθή υφ’ ημών δια το αξίωμα του προέδρου.
Μακαριώτατε, ο,τι με παρεκίνησε να κατέλθω εκ νέου εις Κύπρον, διασπάσας πέριξ μου κλοιόν εις Αθήνας και διακινδυνεύσας ένα επικίνδυνον θαλάσσιον πλουν, ήτο η επιθυμία μου να προσφέρω και τας τελευταίας μου δυνάμεις εις τον αγώνα της Ενώσεως. Θα απετέλην τραγικήν παρεξήγησιν να νομισθή ότι, εις ηλικίαν 74 ετών, κατήλθον εις Κύπρον δια να μοιρασθώ μεθ΄ υμών την εξουσίαν και να απαρνηθώ τας αρχάς μου, δια τας οποίας επολέμησα και διακινδύνευσα εν Κύπρω. Υπό την αρχηγίαν μου ο Κυπριακός λαός εδοξάσθη επί τριετίαν, δια να απόλαυση το αγαθόν της Ενώσεως. Τας θυσίας του λαού τούτου, είμαι αποφασισμένος να αξιοποιήσω πάση θυσία…. Μακαριώτατε, εκ της επιστολής σας φαίνεται ότι δεν υπάρχει έδαφος δι΄ ειλικρινή συνεννόησιν και συνεργασίαν. Πριν όμως διαχωρίσω πλήρως τας ευθύνας μου, και δια να αντιληφθή ολόκληρο ο Ελληνισμός τα ειλικρινείς μου προθέσεις και την αγάπην που αισθάνομαι δια τον δύσμοιρον αυτόν τόπον, σας προσφέρω μίαν υστάτην ευκαιρίαν, δια να αισθανθήτε τας ευθύνας σας έναντι τούτου και να αποδέιξετε δι΄ έργων την επιθυμίαν σας να συνεργασθήτε μετ εμού δια την σωτηρίαν του….”
Η αποτυχία συνεννόησης των δύο αρχηγών, οδήγησε στη βία και στην αντιβία. Η ΕΟΚΑ Β προβαίνει σε ενέργειες επίδειξης ισχύος. Ο Μακάριος απαντά με την έκνομη δραστηριότητα του Επικουρικού Σώματος και της Προεδρικής Φρουράς. (βλ. Έκθεση Γκάρετ, Έκθεση Διεθνούς Επιτροπής Νομικών)

1973

ΝΕΕΣ ΔΟΛΟΦΟΝΙΕΣ ΕΝΩΤΙΚΩΝ

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΑΡΙΣΤΟΚΛΗ ΑΥΓΟΥΣΤΗ
Στις 3 Ιουνίου 1973 και περί ώραν 17.00 δολοφονείται στο Πραστείο Αυδήμου Λεμεσού, στη φάρμα του, (ενώ άρμεγε τα πρόβατα) ο αγωνιστής της ΕΟΚΑ Αριστοκλής Αυγουστής, από 4 οπλοφόρους που έφεραν στολή παραλλαγής (προφανώς μέλη του περιβόητου εφεδρικού σώματος). Ήταν αγωνιστής της ΕΟΚΑ, μέλος του ΣΑΠΕΛ και εξάδελφος του Τάκη Ευδόκα (ανθυποψήφιου του Μακαρίου 1968). Ως συνήθως το έγκλημα περέμεινε ατιμώρητο. Αργότερα, συναγωνιστές του θύματος εκδικήθηκαν τον άδικο θάνατό του με εκτέλεση ενός εκ των δραστών.
ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΠΙΣΣΟΥΡΙΟΥ
Στις 26 Ιουνίου 1973 δολοφονείται από πραιτοριανούς ο Αντώνης Πισσούριος και τραυματίζεται σοβαρά ο οδηγός ταξί Τάκκας που ήταν μαζί του. Και αναγνώρισε τους δολοφόνους. Πλην όμως τον εκτέλεσαν μέσα στο νοσοκομείο για να μην αποκαλύψει τους δολοφόνους. Ο δολοφονηθείς Πισούριος ήταν γνωστός για τα αντιμακαριακά του αισθήματα. Διατηρούσε δυο λυκόσκυλα (τον ένα τον αποκαλούσε “Χάρη”). Επίσης είχε δυο άλογα που τα ονόμασε το ένα «Επίορκο» και το άλλο «Προδότη». Οι σκύλοι αντιδρούσαν έντονα όταν έβλέπαν στη τηλεόραση την φιγούρα του Μακαρίου. Πολλές φορές μάλιστα έσπαζαν και την οθόνη της τηλεόρασης. Εντεταλμένοι του καθεστώτος δολοφόνησαν αρχικά τους σκύλους και στη συνέχεια έφτασαν στο στόχο τους που ήταν η δολοφονία του ιδιοκτήτη τους Αντώνη Πισσούριου.
Διηγείται ο τ. Αστυνομικός Γιαννάκης Τράντας: “ Ήμουν εν υπηρεσία μαζί με 2 ή 3 συναδέλφους και κάναμε περιπολία στην παραλιακή λεωφόρο στην Αμμόχωστο, μέχρι το ΑΛΤ του δρόμου και απέναντι ήταν η μπυραρία του Πισσούριου. Ήταν μικρές μεταμεσονύκτιες ώρες και επικρατούσε απόλυτη ησυχία. Ακούσαμε πυροβολισμούς στην περιοχή και κατευθυνθήκαμε προς το σημείο. Είδαμε ένα μικρό salοon αυτοκίνητο τύπου TOYTA να φεύγει από τη σκηνή με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας. Ήταν όχημα της ΚΥΠ από τη Λευκωσία. Ο Πισσούριος είχε δύο λυκόσκυλους πανομοιότυπους εκπαιδευμένους που ορμούσαν στην τηλεόραση όταν έδειχνε τον Μακάριο. Τους σκύλους αυτούς του σκότωσαν λίγες μέρες πριν δολοφονήσουν το αφεντικό τους.”

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΚΩΣΤΑ ΣΩΤΗΡΙΟΥ
Στις 28/10/1973 δολοφονείται στο Δίκωμο ο ενωτικός αγωνιστής, πυροσβέστης Κώστας Σωτηρίου ως αντίδραση για την αναγραφή συνθημάτων κατά του Μακαρίου στους τοίχο οικήματος των »Λαϊκών Οργανώσεων”. Ως υπεύθυνος κατονομάζεται ο Κατσιάμαλης, ο οποίος ουδέποτε τιμωρήθηκε για τη δολοφονία.
ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ
Ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ήταν αντάρτης στον αγώνα 1955-59 με δράση στη επαρχία Αμμοχώστου. Μετείχε και στην ΕΟΚΑ Β. Μετά το πραξικόπημα δολοφονήθηκε με βάρβαρο τρόπο, περιλούστηκε καυστικό υγρό (acid) από εγκάθετους του καθεστώτος Μακαρίου. Καταγόταν από την Πυργά Αμμοχώστου.

ΟΡΓΙΟ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑΚΡΑΤΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ. ΒΟΜΒΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΣΕ ΟΙΚΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ , ΑΝΑΤΙΝΑΞΕΙΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΕΝΩΤΙΚΩΝ – ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΩΤΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΚΗ ΦΡΟΥΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΦΕΔΡΙΚΟ.
Συλλήψεις και κακοποιήσεις αντιφρονούντων, βομβιστικές επιθέσεις, εμπρησμοί οχημάτων, καταστημάτων και περιουσιών αντιφρονούντων, ανατινάξεις ναών, απειλές, εκφοβισμοί και εκβιασμοί εις βάρος αντιφρονούντων, είναι μερικές από τις δραστηριότητες του μακαριακού παρακράτους και του περιβόητου Εφεδρικού Σώματος που ενεργούσε χωρίς κανένα έλεγχο υπό τις άμεσες εντολές του Μακαρίου.
ΒΟΜΒΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΕΝΩΤΙΚΩΝ
26/1/1973 Βομβιστική επίθεση στην οικία του αγωνιστή Ρένου Κυριακίδη, στη Λευκωσία.
1/2/1973 Βομβιστική επίθεση στην οικία του λοχία της αστυνομίας Ανδρέα Κουλουντή στη Πάφο.
13/2/1973 Κακοποίηση από πραιτοριανούς του Χριστόδουλου Γεωργίου από τη Μελίνη Λάρνακας.
20/2/1973 Πυροβολισμοί από άνδρες της προεδρικής φρουράς κατά πολιτών. Μιχ. Πλυμπίου, Σοφοκλή Σοφοκλέους. Μιχαήλ Σάουροτ, Λουκή Ττοφή στα Λύμπια
27/2/1973 Πραιτοριανοί απήγαγαν και κακοποίησαν 13χρονο βοσκό από Κερύνεια
7/3/1973 Βομβιστική επίθεση σε πρατήριο βενζίνης ΠΕΤΡΟΛΙΝΑ ιδιοκτησίας Χατζησάββα και Ττόφα στη Λευκωσία.
Βομβιστική επίθεση σε β΄ όροφο πολυκατοικίας του Κλείτου Κωνσταντινίδη στη Λεμεσό
8/3/1973 Βομβιστική επίθεση στην οικία του αξιωματικού της Ε.Φ. Παύλου Νικήτα στη Πάφο.
Βομβιστική επίθεση σε πρατήριο βενζίνης FINA ιδιοκτησίας του Βασίλη Τσαγκάρη στη Λευκωσία.
11/3/1973 Βομβιστική επίθεση στην οικία του Αλέκου Ευριπίδου στον Άγιο Παύλο Πάφου.
15/3/1973 Βομβιστική επίθεση στο κατάστημα του Σταύρου Ζάκου στην Αμμόχωστο.
Βομβιστική επίθεση στην οικία του λοχία της αστυνομίας Ανδρέα Κουλουντή στη Πάφο. Κατά του ιδίου είχε προηγηθεί και άλλη βομβιστική επίθεση την 1/2/1973
16/3/1973
Απολύονται 32 μέλη του αστυνομικού σώματος γιατί θεωρούνται ως αντιμακαριακοί.
-Βομβιστική επίθεση στην οικία του αγωνιστή της ΕΟΚΑ, δικηγόρου Πανίκκου Σωτηρίου, στη Λεμεσό
-Βομβιστική επίθεση στην οικία του Ναπολή Χριστοφή στη Λεμεσό
-Βομβιστική επίθεση στο ιατρείο του Τάκη Αριστείδου, στη Λεμεσό
-Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Τάκη Σπανιά στη Λεμεσό
-Βομβιστική επίθεση σε καθαριστήριο Λεωνίδα Μαρνέρου στη Λεμεσό
-Βομβιστική επίθεση στην οικία του Νίκου Τσίρίδη στη Λεμεσό
-Βομβιστική επίθεση στο καθαριστήριο του Παναγιώτη Μακεδόνα στη Λεμεσό
-Βομβιστική επίθεση στην οικία του Χαράλαμπου Χριστοφή στη Λεμεσό
-Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Σωκράτη Ηλιάδη στη Λευκωσία
-Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Νεοφύτου Παπαδόπουλου στη Λευκωσία
-Βομβιστική επίθεση στην οικία Λουκή Καρανίκκη στη Λευκωσία
-Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Αντώνη Μιχαήλ στη Λευκωσία
-Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Θεόδουλου Ορφανίδη στη Λευκωσία
-Βομβιστική επίθεση στην οικία Αντρέα Τηλεμάχου στη Πάφο
-Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Άντη Οικονομίδη στη Πάφο
20/3/1973 Βομβιστική επίθεση στην οικία του Χριστόδουλου Κόκκινου στη Τρεμυθούσα Πάφου
-Βομβιστική επίθεση σε κατάστημα ιδιοκτησίας Ντίνου Κονιώτη στη Πάφο
21/3/1973 Βομβιστική επίθεση σε οικία του δασκάλου Γαβριήλ Γεωργίου στην Έμπα Πάφου
23/3/1973 Κακοποίηση του φωτογράφου Μιχ. Ολυμπίου από τα Λύμπια, κατά την επιστροφή των Μητροπολιτών Κιτίου Ανθίμου και Πάφου Γενναδίου στο αεροδρόμιο Λευκωσίας, από την Αθήνα
24/3/1973 Στο κέντρο “Κορνερ” στη Λάρνακα, Πραιτοριανοί, επιτίθενται και κακοποιούν τους Ανδρέα Αριστείδου, Κυριάκο Κωμοδρόμου, Νικ. Πλαστήρα και τον Ελλαδίτη αξιωματικό Φίλη Θεοδώρου
5/4/1973 Συλλαμβάνεται από την προεδρική φρουρά γνωστός αγωνιστής της ΕΟΚΑ, ο Θεόδωρος Κάστρος, από τον Γαϊδουράν, συνελήφθη σε δρόμο πίσω από την Αρχιεπισκοπή όπου πήγε να αγοράσει μπογιές για βάψιμο. Οδηγήθηκε στο Μεγάλο συνοδικό της Αρχιεπισκοπής, όπου, στην παρουσίαν του Μακαρίου, τον κτύπησαν άγρια, τον κλωτσοκόπησαν, τον ύβρισαν, τον εξευτέλισαν. Και όλα αυτά γιατί εθεωρήθη ύποπτη η παρουσία του εν καιρώ ημέρας στην περιοχήν. Όταν αφέθη ελεύθερος αργά το βράδυ, μου τηλεφώνησε. Πήγα, τον έπιασα καταματωμένο και ταλαιπωρημένον, και τον πήρα στις εφημερίδες για να καταγγείλει την ενώπιον του Μακαρίου κακοποίησή του στο Μέγα Συνοδικό της Αρχιεπισκοπής. (αφήγηση από τον τομεάρχη της ΕΟΚΑ Φώτη Παπαφώτη)
Ο Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Εφέδρων Αξιωματικών Πάφου, Κυριάκος Χαραλάμπους δέχεται πυροβολισμούς και τραυματίζεται.
6/4/1973 Βομβιστική επίθεση σε πρατήριο βενζίνης SHELL ιδιοκτησίας  Αντρέα Σιάφκα στη Λάρνακα
Ανατίναξη αυτοκινήτου ιδιοκτησίας Σωτήρη Γιαννάκη στη Λάρνακα
9/4/1973 Εν μια νυκτί το Μακαριακό παρακράτος επιδίδεται σε όργιο τρομοκρατίας εις βάρος αντιφρονούντων. Συνολικά διενήργησε 25 βομβιστικές επιθέσεις στη πόλη της Πάφου, 5 βομβιστικές επιθέσεις στη Λεμεσό και 2 βομβιστικές επιθέσεις στη Λάρνακα
ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ – ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΕΝΩΤΙΚΩΝ
Η Ε.Σ.Ε.Α με ανακοίνωση της (αρχές 1974) αξιώνει την απομάκρυνση των βασανιστών από την κρατική υπηρεσία, ζητεί δε προς τούτο από την πνευματική ηγεσία του τόπου, τον τύπο, την εκκλησία, τους δικηγορικούς συλλόγους να διαμαρτυρηθούν για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην ανακοίνωση αναφέρει ενδεικτικά: “……. Οι νεφροί του κρατούμενου Μαυρονικόλα έχουν παραλύσει και το σώμα του εμαύρισε από τους κτηνώδεις ξυλοδαρμούς. Η ούρηση του διεκόπη επί 10ημερον. Οι βασανιστές χοροπηδούσαν στην κοιλιά του, ώστε εβλάβησαν τα έντερα του. Η ζωή του κινδυνεύει ακόμη.
Με ενόρκους καταθέσεις στα δικαστήρια, πλήθος κρατουμένων καταγγέλλουν χιτλερικά βασανιστήρια από όργανα της αστυνομίας και του παρακράτους. Κατάγματα πλευρών, οστών προσώπου και άλλων μελών του σώματός τους, βγάλσιμο νυχιών, μαστιγώσεις, ανηλεή και πολύωρα κτυπήματα με σάκους άμμου και γροθιές, χοροπηδήματα στη κοιλιά μέχρις αιμορραγίας, διακοπή αναπνοής, σφίξιμο ποδιών με σανίδες και μαστίγωμα των πελμάτων κ.λ.π., ώστε οι γοερές κραυγές των μαρτύρων να ακούγονται έξω από τα Νταχάου!
Πολλοί προσάγονται στους Δικαστάς σε απελπιστική κατάσταση και εισάγονται αμέσως σε νοσοκομεία. Μερικών η ζωή κινδυνεύει ενώ απειλούνται και οι γονείς, σύζυγοι και τα παιδιά τους και απαγορεύεται η επίσκεψη των δικηγόρων τους……”
Μερικοί εκ των κακοποιηθέντων είναι: Κορυζής, Μακρής, Χατζημιχαήλ, Βραχίμης, Στυλιανίδης, Σπύρου, Σκούρος, Μαυρονικόλας, Παντελή, Πακοντής, Αθανασίου, Κιλές, Ανδρονίκου, Θάνος, Καλλιτσώνης, Χριστοδούλου, Λουκάς, Μούζουρος, Τόφας, Τσολάκης, Κονναρής, Γιαννάκης Χριστοφόρου, Α. Μαρίνος, Μιχάλης Ηροδότου, Α, Κωστουρής, Φοίβος Χατζηφυσέντζος, Ορθοδόξου, κ.α.
Τα δικαστήρια έχουν εκδώσει εκατοντάδες διαταγών ανακρίσεων για κακοποιήσεις, αλλά ουδείς αστυνομικός βασανιστής ανακρίθηκε με αποτέλεσμα να αποθρασυνθούν οι κανίβαλοι εις το σαδιστικό έργο τους…..” και συνεχίζει η ανακοίνωση της ΕΣΕΑ : “….Πέρυσι πάλι η “διεθνής Επιτροπή Νομικών “ κατήγγειλεν επισήμως παρόμοια εγκλήματα της κυπριακής αστυνομίας και του “Επικουρικού Σώματος” που συμπεριλαμβάνει σωματεμπόρους, χασισέμπορους, ληστάς κ.λπ και κατήντησε υπό τις ευλογίες του αιμοσταγούς ρασοφόρου Μακαρίου, αντίγραφον των χιτλερικών SS.”

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΤΡΙΩΝ ΜΗΝΩΝ ΣΤΟΝ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΓΙΑ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΕΠΙΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ
13 Ιουνίου 1973. Ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης, γνωστός Ενωτικός αγωνιστής, γραμματέας της Μητροπόλεως Κηρυνείας και συνεξόριστος του Μακαρίου στις Σεϋχέλλες καταδικάζεται σε τρίμηνη φυλάκιση και οδηγείται στις φυλακές για αρθρογραφία του κατά του προέδρου Μακαρίου. Ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης γνωστός και ως “αλατζιένος” από τη συμμετοχή του στην “Παθητική Αντίσταση” που κήρυξε ο Διγενής κατα τον επικό αγώνα της ΕΟΚΑ, (φορούσε κοστούμι από κυπριακό ύφασμα “αλατζιά” υφασμένο σε αργαλείο) ήταν άτεγκτος και αμετακίνητος και πλήρως αφοσιωμένος στον αγώνα για ελευθερία και ένωση με τη μητέρα Ελλάδα. Μετά την επιστροφή τους στην Αθήνα από την εξορία στις Σεϋχέλλες, και την εγκατάλειψη του στόχου της ΕΝΩΣΗΣ από τον Μακάριο, αντιδρά στη μετεξέλιξη με αρθρογραφία του και υφίσται ξυλοδαρμό από εγκάθετους του Μακαρίου. Αργότερα σε δίκη εναντίον του για αρθρογραφία πάλι κατά του Μακαρίου που κατέληξε με απόφαση τρίμηνης φυλάκισης του από το καθεστώς, στις 13/6/1973, δηλώνει ότι «Εζητήσαμεν από τας ελληνικάς αρχάς να μη ληφθούν μέτρα κατά των επιτεθέντων διότι η λήψη μέτρων ενετίον των θα είχε μοιραίας επιπτώσεις επί του κύρους του Εθνάρχου. Τον οποίον δεν ηθέλαμε να θίξωμεν.”. Είχε υποστεί διώξεις από την αποικιοκρατία για τις απόψεις του. Στις 11/12 1933, σε ηλικία 30 ετών κατά δικάζεται σε 25 λίρες πρόστιμο ή φυλάκιση ενός μηνός γιατι δημοσίευσε αγγελία για τέλεση μνημοσύνου του ενωτικού Φίλιου Ζανέτου . Ο μισθός του ήταν 4 λίρες τον μήνα και δεν είχε δυνατότητα πληρωμής του προστίμου. Έτσι οδηγήθηκε στη φυλακή. Μετά την έκτιση της ποινής του εκτοπίστηκε “για λόγους δημοσίου συμφέροντος και δημοσίας ασφάλειας”, με απόφαση του κυβερνήτη, στο χωριό Κελλάκι όπου παρέμεινε μέχρι τις 13/11/1935.
Στις 7/1/1950 με άρθρο του στην εφημερίδα του “ΕΦΗΜΕΡΙΣ” υπό τον τίτλο. “Ας το ιδρύσουν” αντιδρούσε στην ίδρυση αγγλικού Πανεπιστημίου στη Κύπρο, υποστηρίζοντας ότι σκοπός τους ήταν η αλλοίωση του εθνικού φρονήματος των Κυπρίων. Του απαγγέλθηκε κατηγορία και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 18 μηνών εισαγγελεύοντος του Κρίτωνα Τορναρίτη. Στις 29 Ιουλίου 1973 έγινε μια κρατική ατιμία. Τα μεσάνυχτα περικυκλώθηκαν τα σπίτια δημοσιογράφων αντιπολιτευομένων εφημερίδων από εφεδρικούς, που τους έλεγαν και επικουρικούς και πραιτοριανούς, διενεργήθηκαν εξονυχιστικές έρευνες, ανακατώθηκαν βιβλία, έγγραφα, χαλιά, σκεύη, κρεβάτια, ερμάρια, τρομοκρατήθηκαν μικρά παιδιά, προς αναζήτηση όπλων και άλλων, δεν προέκυψε οτιδήποτε αλλά συνελήφθησαν οι δημοσιογράφοι και σιδηροδέσμιοι κλείστηκαν στα κελιά των Κεντρικών Φυλακών. Στον γράφοντα επεφυλάχθη η τιμή να εγκλειστεί στην πτέρυγα που τον «φιλοξένησαν» οι Εγγλέζοι τον καιρό του απελευθερωτικού αγώνα. Την ίδια νύχτα έγιναν επιδρομές στα γραφεία των εφημερίδων και καταστράφηκαν αρχεία, έγγραφα, βιβλία, έπιπλα. Οι πραιτοριανοί τα έκαναν γης Μαδιάμ. Η «Γνώμη» δεν κατέστη δυνατόν να επανεκδοθεί. Σκοπός ήταν να διαλυθούν οι εφημερίδες και να τρομοκρατηθούν και να φιμωθούν οι λειτουργοί του Τύπου. Εκείνες τις μέρες είχε απαχθεί ένας υπουργός της κυβερνήσεως Μακαρίου και με αφορμή την απαγωγή η κρατική προπαγάνδα τα φόρτωσε στους δημοσιογράφους. Έγιναν έρευνες μα δεν προέκυψε οτιδήποτε. Απεδείχθη ότι ουδείς εκ των συλληφθέντων συνδεόταν καθ” οιονδήποτε τρόπο με την απαγωγή και οι άνθρωποι απολύθηκαν μετά από μέρες. Άλλως τε διεπιστώθη, ποιος ήταν ο σκοπός εκείνης της ατιμίας. Ήταν η εξόντωση των αντιπολιτευομένων εφημερίδων και των δημοσιογράφων τους. Αυτό το γεγονός εκμεταλλεύτηκε η κομματική προπαγάνδα 42 χρόνια μετά και ξεσπάθωσε εναντίον του γράφοντος με «μισό» δημοσίευμα. Ότι συνελήφθη για την απαγωγή του υπουργού! Ο δράστης του δημοσιεύματος δεν είχε την εντιμότητα να σημειώσει ότι ο συλληφθείς απελύθη χωρίς οποιαδήποτε κατηγορία ως αθώο θύμα της ατιμίας. Ο λιβελλογράφος συνέχισε την τακτική προπαγάνδα του Στάλιν με την παροιμιώθη διαταγή στους συντρόφους: » Σ” αυτό το δωμάτιο υπάρχει μια μαύρη γάτα. Κι αν δεν υπάρχει να την εφεύρετε». (συνέγραψε ο αγωνιστής, καθηγητής κ. Γιάννης Σπανός)

18/11/1973 – Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΑΕΤΟΦΩΛΙΑΣ

Η πρώτη ολοήμερη μάχη μεταξύ ανταρτών της ΕΟΚΑ Β και ανδρών του εφεδρικού σώματος. Ομάδα έξι ανταρτών (Σοφοκλής Ποταμίτης, Νεοκλής Ανδρέου, Ανδρέας Κωνσταντίνου, Ανδρέας Κολοσσιάτης, Τάκης Παπαγρηγορίου και Ζήνων Κάττος) εντοπίστηκε στην τοποθεσία “Αετοφωλιά”, τρία χιλιόμετρα Β.Α του χωριού Άγιος Κωνσταντίνος Λεμεσού. Ακολούθησε μάχη από την 6.00 πρωινή έως 20.00, με βολές πολυβόλων βίκερς, όλμων και μπαζούκας. Στην επιχείρηση συμμετείχαν 250 πάνοπλοι επικουρικοί. Οι αντάρτες επωφελούμενοι του σκότους διέφυγαν χωρίς απώλειες.
Η ΕΚΝΟΜΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ “ΕΦΕΔΡΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ” ΒΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΒΙΑ
Συλλήψεις και κακοποιήσεις αντιφρονούντων, βομβιστικές επιθέσεις, εμπρησμοί οχημάτων, καταστημάτων και περιουσιών αντιφρονούντων, ανατινάξεις ναών, απειλές , εκφοβισμοί και εκβιασμοί εις βάρος αντιφρονούντων, είναι μερικές από τις δραστηριότητες του περιβόητου Εφεδρικού Σώματος που ενεργούσε χωρίς κανένα έλεγχο υπό τις άμεσες εντολές του Μακαρίου.
ΦΩΤΗΣ ΠΑΠΑΦΩΤΗΣ: “Το κακόφημο Εφεδρικό Σώμα, γνωστόν ως οι Πραιτωριανοί του Μακαρίου, κακοποιούσε φανερά τους ενωτικούς. Αναφέρω πέντε περιπτώσεις:
1. Ένα βράδυ, από τις 10 μέχρι τα μεσάνυκτα, αστυνομικοί εν στολή, βοηθούμενοι και από πολίτες ανατίναξαν πέραν των 50 αυτοκινήτων και καταστημάτων Ενωτικών. Ουδείς συνελήφθη! Γνωστός πρώην αντάρτης στην ΕΟΚΑ, τον οποίον οι Άγγλοι βασανιστές όταν τον συνέλαβαν τον κακοποίησαν βάρβαρα (του έσπασαν μερικά παϊδια), και οι Πραιτωριανοί του Μακαρίου όταν τον συνέλαβαν, τον κακοποίησαν όχι απλά βάρβαρα αλλά κτηνωδώς, για να του αποσπάσουν πληροφορίες που θεωρούσαν ότι ήξεραν. Έφτασαν στο σημείο, οι άθλιοι να του μπήγουν στον πρωκτό λαιμόν μπουκάλας και να τον βγάζουν για δύο συνεχείς ώρες! Το θύμα του κακόφημου εφεδρικού είναι ο Γιαννάκης Χριστοφόρου από τον Άγιον Κωνσταντίνον Αγρού.
2. Γνωστός αγωνιστής της ΕΟΚΑ, ο Θεόδωρος Κάστρος, από τον Γαϊδουράν, συνελήφθη σε δρόμο πίσω από την Αρχιεπισκοπή όπου πήγε να αγοράσει μπογιές για βάψιμο. Οδηγήθηκε στο Μεγάλο συνοδικό της Αρχιεπισκοπής, όπου, στην παρουσίαν του Μακαρίου, τον κτύπησαν άγρια, τον κλωτσοκόπησαν, τον ύβρισαν, τον εξευτέλισαν. Και όλα αυτά γιατί εθεωρήθη ύποπτη η παρουσία του εν καιρώ ημέρας στην περιοχήν.
3. Όταν αφέθη ελεύθερος αργά το βράδυ, μου τηλεφώνησε. Πήγα, τον έπιασα καταματωμένο και ταλαιπωρημένον, και τον πήρα στις εφημερίδες για να καταγγείλει την ενώπιον του Μακαρίου κακοποίησή του στο Μ. Συνοδικό της Αρχιεπισκοπής.
4. Τις πρώτης μεταμεσονύχτιες ώρες της 21/06/01973, το αναπηρικό μου αυτοκίνητο (είμαι ανάπηρος του αγώνα της ΕΟΚΑ) ανετινάχθη και διελύθη από αστυνομικούς της Φρουράς της Αρχιεπισκοπής. Αμά τη εκρήξει όρμησα έξω από το σπίτι με τις πυτζάμες και ξυπόλητος και έπιασα επ’ αυτοφώρω τους δράστες. Αυθημερόν έδωσα κατάθεση στην αστυνομία (αριθμό αστυνομικού τζίπ, αριθμόν και περιγραφήν των αστυνομικών και ονοματεπώνυμο του επικεφαλής της περιπόλου). Ουδείς φυσικά, συνελήφθη.”
ΓΕΩΡΓΙΑ Π. Γ. :«Τον Απρίλιο 1972 όταν ήμουν τελειόφοιτος της ιατρικής, ηρθα από την Αθήνα στη Κύπρο για λίγες μέρες και επισκεφθηκα την αδελφή μου που εργαζόταν ως νοσηλεύτρια στο Ψυχιατρείο Αθαλάσσας και διέμενε μαζί με άλλη συνάδελφο της στη λεωφ. Λάρνακας στη Παλλουριώτισσα. Το βράδυ θα έβγαιναν μαζί με τη συνάδελφο της και με τους φίλους τους που ήταν μέλη του εφεδρικού, για να διασκεδάσουν. Επειδή με φιλοξενούσε στο σπίτι που ενοικίαζαν, με κάλεσε να πάω μαζί τους και δέχθηκα τη πρόσκληση. Πήγαμε σε κάποιο κέντρο διασκέδασης – ταβέρνα στη Ακρόπολη Λευκωσίας που ο ιδιοκτήτης του απ΄ ότι κατάλαβα εκ των υστέρων δεν ήταν οπαδός του Μακαρίου. Ήμασταν πέντε άτομα, ήταν δύο άνδρες του εφεδρικού, καταγόμενοι από την Πάφο . Ο ένας που ήταν με την αρραβωνιαστικιά του, αργότερα σκοτώθηκε κατά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 74. Ο άλλος ήταν γείτονας μας στη Πάφο και ζητούσε την αδελφή μου σε γάμο. Στο κέντρο αφού φάγαμε και ήπιαμε, και ήταν η ώρα να πληρωθεί ο λογαριασμός οι δυο άνδρες του εφεδρικού τράβηξαν τα πιστόλια τους και έριξαν μερικές σφαίρες στοχεύοντας τον πολυέλαιο. Επικράτησε πανικός. Το κατάστημα άδειασε από τους πελάτες. Ο ιδιοκτήτης εκλιπαρούσε τους δυο άνδρες του εφεδρικού να σταματήσουν και έκλαιγε για τη καταστροφή που του προκάλεσαν. Εγώ διαμαρτυρήθηκα έντονα για την απαράδεκτη συμπεριφορά τους. Η αδελφή μου δήλωσε προς τον επίδοξο μνηστήρα της ότι κατόπιν αυτής της συμπεριφοράς του δεν ήθελε καμμιά σχέση μαζί του. Έκτοτε διεκόψε σχέσεις μαζί του και ματαίωσε τον εκκολαπτόμενον αρραβώνα.»
ΑΝΤΡΕΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ: «Αφού λοιπόν πέρασα την μπόρα της πίεσης με τις σφαίρες, τις απειλές και το κυνηγητό νυχθημερόν έπρεπε πάση θυσία να κάνουν κάτι πιο δραστικό μιας και η επανάληψη των αναβληθέντων εκλογών στη ΣΕΚ πλησίαζε. Επειδή το κυνηγητό των αντιμακαριακών υπήρχαν πληροφορίες ότι θα γινόταν πολύ άγριο απ΄ ότι ήτο ήδη σε εξέλιξη κάποιοι  θέλησαν να φτιάξουν κρησφύγετα  για προφύλαξη. Κάτι τέτοιο μάλλον ανακάλυψαν. Ο πρώτος φυσικά που έπρεπε να ενοχοποιήσουν ήτο η αφεντιά μου μιας και η ανεύρεσις του βρισκόταν κοντά σε χωράφια της οικογένειας μου αλλά όχι σε δικό μας. Εδώ λοιπόν αρχίζουν τα βασανιστήρια για να μαρτυρήσω λέει. Τί βασανιστήρια; Κατ΄ αρχάς δέσιμο ποδιών σε καρέκλα και βούρδουλας στις πατούσες. Τεχνικός πνιγμός, κάψιμο με τσιγάρο στα χέρια, χοροπήδημα στο κεφάλι με αρβύλες, φυσικά αφού ακινητοποιημένος ως ήμουνα έρμαιο στα χέρια και πόδια των πέραν των δέκα αστυνομικών. Χτυπήματα δυνατά στο λαιμό με την κόχη του χεριού με αποτελέσματα διακοπή της  αναπνοής. Αυτά διήρκησαν πέραν της βδομάδας. Αυτά δεν είναι φαντασία. Κατονομάζω για το αληθές τα ονόματα που θυμάμαι και φυσικά θυμάμαι και τους άλλους βασανιστές. Το όνομα Χριστόφορος από Καλέπια και παντρεμένο στη Χλώρακα και τον Ανδρέα Μακρή από το Πολέμι σίγουρα τους θυμούνται όλοι. Τα σημάδια από κάψιμο τσιγάρων είναι ακόμα υπαρκτά. Ονόμασα λοιπόν κάποιους βασανιστές αν έχουν τα κότσια ας με διαψεύσουν. Υπάρχουν στοιχεία γιατί με πήγαν στο νοσοκομείο αφού με έφεραν στο τελευταίο στάδιο και φυσικά και πάλιν απόφαση κακουργιοδικείου αθωωτική. Αυτοί λοιπόν οι τραμπούκοι συνεπικουρούμενοι φυσικά από ομάδες του ΑΚΕΛ και ΛΥΣΣΑΡΙΔΗ κυνήγησαν ανηλεώς όποιον ο οποίος θα τολμούσε να επικρίνει τον ένα και μοναδικό, τον Θεό της Κύπρου τον Μακάριο.» 
ΑΝΤΡΕΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ: «Παραμονή του Ενωτικού Δημοψηφίσματος του 1972. 15 χρόνος τότε με συνέλαβαν επ΄ αυτοφώρω να γράφω συνθήματα… ΕΛΛΑΣ ΚΥΠΡΟΣ ΕΝΩΣΙΣ…. Με πλάκωσαν στο ξύλο σαν ήμουν κοινός εγκληματίας… Με κλείσαν σε  κελί κτυπώντας με μέχρι το πρωί που με άφησαν ελεύθερο να πάω σχολείο.…»
ΜΙΧΑΗΛ ΠΟΝΤΙΚΟΣ: «Είπα σε παρέα <<φίλους>> ότι για μένα ο Μακάριςο είναι προδότης αφού πρόδωσε τον ΌΡΚΟ ΤΗΣ ΕΟΚΑ. Αυτό στις 11 το βράδυ  Στις 3 εσπάσαν την πόρτα 6 του Εφεδρικού με περιμάζεψαν και με έσπασαν στο ξύλο και με πήραν στη Πύλη Πάφου. Εκεί άστα ο ένας πήγαινε ο άλλος ερχόταν. Με πήραν δικαστήριο και εγώ εκεί είπα του δικαστή  ότι δεν δέχουμαι να με κρατήσουν αυτοί αλλά ο δικαστής τίποτε. 8 μέρες υπό κράτηση. Έκαμα 7 μήνες 15 μέρες μέχρι που έγινε το πραξικόπημα και με έβγαλε ένας χωριανός μου της ΕΟΚΑ Β΄ άσχετος. Αν εγώ δεν ήμουν της ΕΟΚΑ Β΄.  Στις 21 Ιουλίου βοήθησε ο Θεός να πάρω το αίμα μου πίσω. Όλοι αυτοί είναι που κατέστρεψαν της Κύπρο.»
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΤΡΑΝΑΣ: «Δεκανέας του Εφεδρικού…1973 παντρεμένος χώρισε με την φίλη του που εργαζόταν σε γνωστό μπαρ της Λευκωσίας και το βράδυ 02:00 ώρα μεθυσμένος στο μέσω της Ρηγαίνης άρχισε να ρίχνει πυροβολισμούς στον αέρα…ούτε γάτα..ούτε ζημιά!!! Μετά την επιστροφή του Μ.Μ από την αυτοεξορία του φέροντας μαζί του και τον κλώνον ελαίας!!! Ένα βράδυ στο κέντρο της Λευκωσίας και γύρω στις 03.30 περίπου ευρισκόμουν περίπολο με συνάδελφο της Π. Πάφου πεζοί. Ήμασταν μέσα στο ΤΑΞΙ Γαβρίλη εκείνη την στιγμή το οποίο ήταν έναντι του εστιατορίου ΤΖΕΝΗΣ τότε…ακούσαμε φωνές κραυγές από ομάδα μεθυσμένων ατόμων. Ήταν εν πολιτική περιβολή 5 άτομα γνωστά της Αρχιεπισκοπικής Φρουράς κι έκαναν μεθυσμένοι τους τροχονόμους στην συμβολή Ρηγαίνης-Λήδρας. Δεν υπήρχε τροχαία κίνηση κατ΄ εκείνη την ώρα. Το γραφείο ταξί ήταν γύρο στα 50 μέτρα από εκεί προς την πορεία τους. Κατ΄ εκείνη την στιγμή καθόταν ο γραφέας του Ταξί Ζαννέτος διαβάζοντας την εφ. «ΜΑΧΗ». Οι αστυνομικοί μόλις είδαν την σκηνή όρμησαν μέσα στο γραφείο σαν μαινόμενοι ταύροι έσκισαν την εφημερίδα και ο Ζαννέττος βρέθηκε αιμόφυρτος εν μέση οδό καταπατούμενος από τους εν λόγω αστυνομικούς. Εγώ εκείνη την στιγμή καθόμουν στο βάθος του γραφείου και ο συνάδελφος μου Π.Π ύστατο δίπλα μου. Μόλις τέλειωσαν το κατόρθωμα τους από τον Ζαννέττο ο ένας εξ αυτών όρμισε επάνω μου με το υπηρεσιακό του πιστόλι και μου κατάφερε κτύπημα στο κεφάλι… Μας μετέφεραν και τους δύο στο νοσοκομείο.. όπου με επισκέφθη αξιωματικός ξάδελφος του εν λόγω αστυνομικού να με διαβεβαιώσει ότι είναι εις γνώσιν του Μακαριωτάτου το περιστατικό και θα τιμωρηθούν καλώντας με ταυτόχρονος να μην κάνω καταγγελία στον σταθμό!!! Κατ΄ εκείνη την στιγμή βρισκόμουν εν στολή και εν ώρα υπηρεσίας!!! Τί νομίζετε;;; Ούτε γάτα…Ούτε ζημιά!!!»
ΙΩΣΗΦ ΣΑΒΒΙΔΗΣ: «Μα εδώ ο ίδιος ο αρχηγός του Εφεδρικού, Πανταζής, πυροβολούσε τις φωτογραφίες του Διγενή, νομίζω στον σύλλογο ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ!»
Π. ΓΙΩΡΚΑΣ: «Αρχές Μαϊου 1974 ήρθα στη Κύπρο και άρχισα την άσκηση μου ως δικηγόρος στο γραφείο Κ. Σαβεριάδη στην Αμμόχωστο. Στις αρχές Ιουνίου στο Δικαστήριο Αμμοχώστου είχε φέρει η αστυνομία ένα κρατούμενο από χωριό της Καρπασίας (Ανδρονίκου) ύποπτο για συμμετοχή στην ΕΟΚΑ Β΄. Και ζητούσε να διαταχθεί οκταήμερη κράτηση του για να κάνουν τις αναγκαίες ανακρίσεις. Ο κρατούμενος είχε κακοποιηθεί εμφανώς κατά το διάστημα από τη σύλληψη του μέχρι την προσαγωγή του στο δικαστήριο. Ο συνήγορος του υπόπτου κ. Χρ. Σολωμής προέβαλε ένσταση για την κράτηση του και επικαλέστηκε κίνδυνο περαιτέρω κακοποίησης του. Για να πείσει τον δικαστή, παρεκάλεσε τον κρατούμενο να βγάλει το πουκάμισο του. Ο κρατούμενος προσπαθούσε να κινήσει τα χέρια του να βγάλει το πουκάμισο, αλλά υπέφερε και αδυνατούσε να απαλλαγεί από το πουκάμισο. Τον βοήθησε ο δικηγόρος του και όταν αφαίρεσε το πουκάμισο είδαμε την πλάτη του κατηγορουμένου να έχει ένα χρώμα μπλέ μαρέ, όχι μαύρο, από το ξύλο που έφαγε. Ο δικηγόρος κάλεσε τον δικαστή να δεί τα εμφανή σημάδια κακοποίησης και τον αστυνόμο που ζητούσε την παράταση της κράτησης να αιτιολογήσει την κακοποίηση του υπόπτου. Ο μεν δικαστής έστρεψε το πρόσωπο του από την άλλη πλευρά αντιδρώντας και μη θέλοντας να πιστοποιήση την κακοποίηση του υπόπτου.. Ο δε αστυνόμος μας εντυπωσίασε με την ετοιμότητα και την αιτιολογία που προέβαλε: “…Κύριε Πρόεδρε, εβκήκεν πάσ΄ την χρουσομηλιά να φάει γρουσόμηλα τζαι έππεσεν χαμαί τζαι εκτύπησεν…. για ποια κακοποίηση μιλα ο κ. Συνήγορος;”. Η εξέλιξη της υπόθεσης ήταν ότι ο κ. δικαστής ένηψε τας χείρας του και είπε “ δεν βλέπω τίποτε!!!” και διέταξε την οκταήμερη κράτηση του κακοποιημένου.» Καμαρώστε την διάκριση των εξουσιών, την “ανεξάρτητη” δικαιοσύνη που καθίδρυσε το καθεστως του Μακαρίου!!!
Συνάδελφος στο ίδιο γραφείο ο Λουκάς από την Πηγή Αμμοχώστου, δέχθηκε απειλές από άνδρες του εφεδρικού. Τον κατέβασαν από το λεωφορείο που ερχόταν στην Αμμόχωστο και του έβαλαν το πιστόλι στον κρόταφο. Άλλος συνάδελφος στο ίδιο γραφείο, ο Κώστας Χατζηπιέρας από το Πραστειό Αμμοχώστου, δέχθηκε επιδρομή από άνδρες του εφεδρικού. Περικύκλωσαν το σπίτι του, συνδευόμενοι από τεθωρακισμένο της αστυνομίας και προέβησαν σε εκτεταμένη έρευνα, δημιουργώντας κλίμα τρομοκρατίας εις βάρος του.»
ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ: «Ο φίλος μου ο Αλέξανδρος από την Κυπερούντα βγαίνοντας από το παλιό ΓΣΠ είπε στον φίλο του, πάμε για καφέ στον μουσικό  (Καφετέρια στην λεωφ. Μακαρίου) τον περιμάζεψαν και τον πήραν στην Π.Πάφου και τον μαύρισαν στο ξύλο. Ο φίλος μου ο Σταυρής που τον Αγρό στην ίδια καφετέρια έλεγε στην παρέα του το γνωστό ανέκδοτο με την επίσκεψη Μακαρίου στους κωφάλαλους, σηκώθηκαν από το διπλανό τραπέζι κάποιοι δημοκράτες και τον έσπασαν στο ξύλο.»
========
Από τον Σεπτέμβριο 1973 ο Διγενής, ήδη σε ηλικία 76 ετών, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ηγείας.

1974

27/1/1974

Το πρωί της 27ης Ιανουαρίου ημέραν Κυριακή, ο Διγενής αφήνει την τελευταία του πνοή στο κρησφύγεττου στη Λεμεσό. Περισσότερες από διακόσιες χιλιάδες λαού θα του απευθύνουν το ύστατο χαίρε.
Στις 14/2/1974 ο καθηγητής της Νομικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Ζέπος, μιλώντας σε εκδήλωση της ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ , προς τιμήν του εκλιπόντος αρχηγού της ΕΟΚΑ, κλείνει την ομιλία του με μια προφητική προειδοποίηση:
…Ο θάνατος του Διγενή έρχεται εις μιαν ακόμη κρίσιμον καμπήν της εξελίξεως του θέματος της Κύπρου. Και κανείς δεν δύναται να προίδει τας επιπτώσεις του θανάτου του Διγενή επί του θέματος αυτού. Εις τους υπευθύνως χειριζομένους το θέμα απόκειται να εκτιμήσουν και να σταθμίσουν τα επιπτώσεις αυτάς…
Μετά τον θάνατο του Διγενή, η κατάσταση εκτραχύνεται. Ο διάδοχος του στην αρχηγία της ΕΟΚΑ Β΄, συνταγματάρχης Γ. Καρούσος, διαφωνεί με τους υπόλοιπους παράγοντες και αποχωρεί… Η βία και η αντιβία οδηγούν στη καταστροφή, την οποία δεν βρέθηκε κανένας ικανός και υπεύθυνος πολιτικός ή στρατιωτικός ηγέτης να την αποτρέψει.